Oglądasz posty znalezione dla zapytania: Architektura i urbanistyka Torunia

1

Hej !!!!!!!!!!!

Ja nie studiowałam czasem żałuje czasem nie , ale moja siostra cóż studentka że hej . Niedostała sie na upragnioną politechnikę gdańskie była pierwsza pod kreską płacz , jednak trafiła na zaocznę na sztuki piękne do Torunia i cóż . Powiem straciła cały rok i potem znów startowałą na wymarzone studia i sie dostała . Jest na Architekturze , urbanistyce i wzornictwie przemysłowym i jest Happy mimo że ,zapierd... jak mały samochodzik jest na dziennych . Znów moja kuzyneczka jest tak uczona , że trzy kierunki naraz i jest tak samo cóż " głupiutka " jakby była wprzedszkolu bo się mota i musi z czegoś zreryzgnować . A tak żeby was pocieszyć wybierajcie studia takie żeby mieć zapewniona pracę a nie ot tak na pstryknięcie palca . Mam dyplom mam pracę bo tak niekoniecznie musi być . Wybierajcie takie aby w przyszłości były zyski a nie ciągłe nauki aby być na bierząco.

 » 

Wybrane zagadnienia urbanistyki i architektury w woj. pom.

Wybrane zagadnienia urbanistyki i architektury w województwie pomorskim w latach 1920-1939
Wojciech Romaniuk

Toruń, Grudziądz, Wejherowo, Gdynia, pas nadmorski wybrzeża

rozpoczynam dyskusje w ramach POIU o projekcie ustawy

Opinia ARCHITEKTA MIASTA TORNIA do projektu ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym ( wersja z dnia 27 wrzesnia 2004 roku).

Przedstawiony projekt ustawy, proponuje zapisy KATASTROFALNE w skutkach dla gmin. Zarówno uchwalenie " planu przeznaczenia " jak i jego nie uchwalenie, spowoduje ZNACZĄCE OBCIĄŻENIE FINANSOWE GMIN ( albo z powodu pozbawienia ich możliwości pobierania podatków od nieruchomości, albo z powodu lawiny roszczeń będących skutkiem finansowym uchwalenia planu dla całego obszaru gminy):

1. Jeżeli " studium uwarunkowań" " plan przeznaczenia " ( Art. 48 określa tryb przekształcenia ), to zapisy Art. 7 ust. 4 pozbawiają gminę podatków od nieruchomości na obszarze całej gminy.

2. Jeżeli plan przeznaczenia ( który sporządza się dla całego obszaru gminy - art. 6 ust. 1 ) jest jednocześnie planem miejscowym i stanowi prawo miejscowe ( Art. 3 ust. 1) , to zgodnie z Art. 22 ust. 1 oraz Art. 23 ust. 3 , po jego uchwaleniu, spada na gmine obowiązek uregulowania wszystkich roszczeń związanych ze zmianą przeznaczenia nieruchomości na obszarze całej gminy i to w terminie 12 miesięcy od dnia złożenia wniosku.

3. Jeżeli plan przeznaczenia ( sporządzany dla całej gminy ) może stanowić przez okres 3 lat podstawę do wydania pozwolenia na budowę ( Art. 6 ust. 9 ) , nie może zaś stanowić podstawy do naliczenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości ( zgodnie z Art. 24 ust. 1 podstawą jest tylko uchwalenie planu zabudowy lub przepisów urbanistycznych), to praktycznie pozbawia sie gminę jakichkolwiek dochodów z tytułu wzrostu wartości nieruchomiości.

Ponadto brak odniesienia się do :

1. Będących w obiegu prawnym ( wydanych na podstawie obecnie obowiązujących przepisów ) decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o ustaleniu lokalizacji celu publicznego ( obowiązują bezterminowo),

2. Obszarów dla ktorych plan przeznaczenia nie przewiduje sporządzenia planu zabudowy lub przepisów urbanistycznych ( po upływie 3 lat od uchwalenia " planu przeznaczenia " nie będzie możliwe jakiekolwiek inwestowanie na tych terenach ?)

Architekt Miasta Torunia
Dyrektor Wydziału Architektury i Budownictwa
ANNA REMBOWICZ - DZIEKCIOWSKA

[Nowe Miasto] ul. Podwisłocze - Capital Towers (25,18,9p)

Wiadomo o nich tyle, że będą bardzo wysokie. Powstaną, bo chce tego inwestor i prezydent. W tej sprawie ani opinia publiczna, ani fachowcy - urbaniści, ani radni nie mają nic do powiedzenia

Bardzo ważna sprawa zabudowy brzegu Wisłoka jest przeprowadzana w tajemnicy. Jedyne informacje w tej sprawie pochodzą z dokumentów złożonych przez inwestora w wydziale architektury urzędu miasta. Wynika z nich, że w pobliżu mostu Zamkowego, nad Wisłokiem rzeszowski inwestor chce wybudować wieżowce. Chce to zrobić z rozmachem i wybudować tam najwyższy w stolicy Podkarpacia, 25-kondygnacjny budynek, któremu będą towarzyszyć dwa kolejne, nieco niższe.

Inwestor wystąpił już o wydanie warunków zabudowy i je otrzymał. Poinformował o tym Andrzej Skotnicki, dyrektor miejskiego wydziału architektury urzędu miasta podczas środkowego posiedzenia komisji gospodarki przestrzennej rady miasta. Następnym krokiem, który musi wykonać inwestor jest stworzenie dokumentacji i wystąpienie o pozwolenie na budowę. Ten dokument także miasto wyda.

- Jeśli dokumentacja będzie kompletna to nie będzie żadnych przeszkód - tłumaczył radnym dyrektor Skotnicki. Rzeszowscy rajcy byli tym oburzeni. - Nie może być tak, że ważne miejsce, w pobliżu mostu i zamku jest zabudowywane w wielkiej tajemnicy. Czy możemy mieć jakikolwiek wpływ na tę inwestycję? - pytali.

Okazuje się, że radni wpływu na tę inwestycję mogą nie mieć żadnego. Dlaczego? Teren ten miał być pierwotnie objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Architekci i urbaniści z biura rozwoju miasta przygotowali stosowny dokument. Jednak okazało się, że na wniosek inwestora, poparty przez prezydenta, teren na którym mają powstać wieżowce, z planu ma zostać wyłączony. I nikt, oprócz prezydenta i jego służb na decyzję o budowie nie będzie miał wpływu. - Czyli dowiemy się, co tam powstanie, gdy inwestor zrealizuje już swoje zamierzenia. Wtedy będzie już jednak za późno na jakiekolwiek zmiany - mówili radni.

- To jest przykład tego, jak nie powinna wyglądać polityka przestrzenna miasta. A może dowód na to, że miasto żadnej polityki przestrzennej nie prowadzi - mówi Robert Kultys, radny PiS, architekt.

Artur Gernand

Rozmowa z Robertem Kultysem *

Artur Gernand: Miejsce nad Wisłokiem, w którym mają powstać wieżowce jest szczególnie ważne dla Rzeszowa.

Robert Kultys, radny PiS: - Oczywiście. Dlatego też miejscy urbaniści zaczęli opracowywanie spójnego miejscowego planu, który określałby zagospodarowanie całości terenów nad Wisłokiem. Tymczasem prezydent jedną decyzją chce ich pracę wyrzucić do kosza i pozostawić wymowę przestrzenną tej inwestycji przypadkowej wizji inwestora.

A jak Pana zdaniem powinno wyglądać zagospodarowanie tego terenu?

- W tym przypadku urbaniści powinni odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań. Po pierwsze, czy miasto powinno zwracać się z infrastrukturą do rzeki, tak jak np. Budapeszt, czy też odwracać się od niej, pozostawiając tam tereny zielone, rodzaj plantów, jak Warszawa czy Toruń. Po drugie, czy dla panoramy Rzeszowa w tamtym miejscu potrzebne są budynki w układzie horyzontalnym czy też wysokie wertykalne. Po trzecie, jaka powinna być zabudowa na tych terenach, aby nie zasłaniać widoku zamku rzeszowskiego z prawego brzegu Wisłoka. Po czwarte, jaką zabudowę należy zaplanować w pobliżu, aby współgrała z projektowanymi budynkami.

Czym grozi takie pochopne działanie?

- Aktywizacja terenów nad rzeką to bardzo mądry krok. Ale jest to zbyt ważna sprawa, by działać przypadkowo. A tak się w Rzeszowie robi. Nie pyta się fachowców, urbanistów, tylko podejmuje się decyzję, aby szybko wybudować. To złe działanie, bo może skutkować tym, że powstaną budynki, które mogą pasować jak pięść do nosa, jak np. siedziba Elektromontażu do rzeszowskiej starówki. Jak najbardziej jestem za inwestycjami, ale przestrzeń miejska jest własnością wspólną, dlatego parametry tak dużych inwestycji powinny być opracowywane przez urbanistów miejskich jako spójny element tej przestrzeni.

* Robert Kultys jest architektem i radnym miasta Rzeszowa z PiS

Źródło: Gazeta Wyborcza Rzeszów



Bez konsultacji, różnych punktów widzenia i brania pod uwagę opinii urbanistów ciężko stworzyć prawdziwe miasto.

 » 

25 rocznica Rewolucji Sierpniowej

Nareszcie mamy konkret, który można łatwo zweryfikować. Właśnie dowiedziałem się w Urzędzie o prezydencie Frankowskim. Otóż Bronisław Frankowski, wcześniej kumpel organizacyjny Jacka C., pewnego działacza młodzieżowego ZSMP z ZSO Polam w Pile, prezydentował miłościwie miastu Piła w czasie: 29 maja 1979 - 10 grudnia 1980.
Salon gier w tym miejscu powstał w roku 1983. Umowa najmu lokalu z ZGM została podpisana przeze mnie i ówczesnego kierownika ADM nr 3 pana Reinke w marcu 1983.
Jest więc tu niezgodność. Frankowski nie mógł w 1983 roku obdarowywać kogokolwiek dobrami znajdującymi się w zbiorze własności miasta, bo nie był już od grubo ponad dwóch lat dysponentem tych dóbr.
Na dodatek zauważę jeszcze, dla wiedzy osób, które wtedy tam uczęszczały, a teraz mają lat od 30 do 50, że nie był to w chwili przejęcia żaden "lokal". To było jedno pomieszczenie o powierzchni 68,64 metrów kwadratowych. Było zapuszczone. Po likwidacji lokalnej kotłowni od lat stało puste. Było punktem zbornym dla meneli, bezdomnych włóczęgów, pijaków, dam o obyczajach całkowicie leciuteńkich. Podczas wstępnego porządkowania tego pomieszczenia, z ciekawości policzyłem zakrętki od wódki. Były ich 574, a i to nie wszystkie, bo część się po prostu wymiotło. Ten "lokal" nie miał drzwi, ani okien, nie było schodów i wejścia od strony ulicy, nie było instalacji elektrycznej, grzewczej, kanalizacji, wody, wentylacji. Po prostu była to przestrzeń - prostopadłościan, do uprzątnięcia i zainwestowania sporych pieniędzy.
Ta przestrzeń została przydzielona przez władze miejskie przedsiębiorstwu "Społem" PSS w Pile. Ówczesny prezes K. Czajka miał z nim duży kłopot, bo, według mojej wiedzy, najwyższe czynniki reżimowe zażyczyły sobie, by w tym miejscu powstał sklep z towarami ekskluzywnymi dla różnych sekretarzowych, prezydentowych. A tu w kraju coraz cieniej było. Prezes Czajka tylko się ucieszył, kiedy mu zgłosiłem chęć zagospodarowania tego obiektu, spadł mu ciężar z pleców. Ujawnił mi, że co jakiś czas gnębili go różni bonzowie o ten "lokal" i szczególnie luksusowe ciuchy za bezcen.
Procedura pozyskiwania miejsca na salon gier nie wymagała więc kontaktów na tak wysokim szczeblu lokalnym, jak prezydent miasta. Wszystkim było z tego powodu lżej. Decyzję o zmianie sposobu użytkowania tego miejsca podpisał mgr inż. arch. Barełkowski - ówczesny szef wydziału Architektury i Urbanistyki, a zezwolenie na działalność, co było wtedy wymagane, mgr K. Wojtecki - kierownik Wydz. Kultury i Sportu. Gdzie tu jest miejsce dla Frankowskiego?
Jest oczywiste, że zagospodarowanie nieużytku zwiększyło kwotę dobra w mieście. Wymagało to najpierw przygotowania projektu, który wykonała moja kuzynka z Torunia, wybitna - co jest normą w mojej rodzinie - architekt.
Co by tu jeszcze dodać, żeby pognębić do końca Mistera? A, no dzięki istnieniu salonu gier mógł w pewnym momencie swojego istnienia przetrwać pewien były opozycjonista, który po wypadku komunikacyjnym - rozbił się służbowym żukiem - nie mógł znaleźć pracy i przyszedł z prośbą do starego kumpla z opozycji, żeby ten go przyjął do pracy, na przetrwanie. I tak było. Był to Jacek Ciechanowski, który mieszkał przy ulicy Bohaterów Stalingradu - nomen omen. Lokal, w którym był salon gier jest przy ulicy, której nazwa jest chwalebna: Plac Konstytucji 3-go Maja. Bohaterów Stalingradu ma się nadal dobrze.
Jeszcze jedna rzecz, dla ośmieszenia argumentacji Mistera. Tylko dureń może używać argumentu o "opozycjoniście". Moja działalność w opozycji była tajna dla wszelkich służb reżimowych. Używanie zatem takiej argumentacji jest niepoważne. Kobra ujawnił się dopiero 11 grudnia 2001 roku, dając wywiad w Tygodniku Pilskim.

Europejska Atlantyda

Z Waldemarem Rekściem z Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Gdańska rozmawia Piotr Czartoryski-Sziler, NIE DBAMY O MATERIALNE DOWODY ZBUDOWANIA GDAŃSKA PRZEZ POLAKÓW – W Gdańsku powstała osobliwa „szkoła” architektury, kierowana nie tyle przez architektów, ile przez urbanistów, ze zdumiewającą niechęcią odnoszącą się do wszelkiej substancji zabytkowej i z uporem godnym lepszej sprawy usiłującej lansować zabudowę ze szkła i betonu; Nasz Dziennik, 8-9 III 2008, s. 11

Ja we Wrocławiu walczę z tą SZKOŁĄ od lat kilkudziesięciu więc wiem, że są to jadacze fekaliów pruskich i hitlerowskich, oczekujący NAGRÓD – kiedyś w DM a teraz w Euro. Ponad 30 lat temu wysadzono np. Młyny św. Klary jako zabytek NIEMIECKI, gdyż zostały zbudowane po r. 1241, gdy ja twierdziłem, że Wrocław Niemiecki jest dopiero od krwawego stłumienia przez zniemczony patrycjat i Czechów powstania polskiego w r. 1333. Jest to POKER, który finansuje niemiecką ANTYPOLSKĄ szkołą urbanistyczną, która GWOŹDZI polski kapitał historyczny i finansowy płacąc za zabudowę miejsc o szczególnym znaczeniu BETONEM I SZKŁEM. Środki te pochodzą w głównie z redystrybucji Satelitarnej Detekcji Złota, która jest przekleństwem na tysiąc lat. Ja pojechałem do Niemiec, żeby otruć Niemców SDZ, gdzie stwierdziłem, że ci srają tym innym radośnie do talerzy.
9-7 lat temu usilnie walczyłem w gdańskich instytucjach o danie mi próbek dendrologicznych odkrytych pod Ratuszem konstrukcji drewnianych, które GNIŁY - ale nie dostałem pozwolenia, choć innych chętnych do tego nie było. W tytułowym artykule mowa jest o pozwolenie hiszpańskiemu deweloperowi na zniszczenie odkrytych pozostałości zamku Portowego, tudzież innych zbrodni archeologicznych i urbanistycznych na reliktach PRZEDKRZYŻACKICH, a więc eksterminowanych przez Niemców. Ułatwiłem zresztą Niemcom kapitalnie sprawę, wykazując, że Targ Kaszubski, gdzie zaczęła się RZEŹ GDAŃSKA, został zlikwidowany postawieniem nań kościółka i bastionu św. Elżbiety, zaś zburzony wówczas kościół św. Józefa nie został nigdy odbudowany i stoi w ruinie do dziś.
Twierdzenie, że Gdańsk zbudował Mieszko I jest niedorzecznością, gdyż nigdy tam nie panował. Gdańsk zabrał Sobiesławiczom, którzy wywodzili się od Popiela Myszowatego, Bolesław Chrobry jako Książę Krakowski w r. 988. Było to wówczas najwspanialsze miasto nad Bałtykiem, kierujące systemem Żelaza Gdańskiego, co polegało na przeróbce szwedzkiej surówki, zwanej osmundem, w kuźnicach Oliwy i Kaszub. Szwedzi sprzedawali osmund za spławianą Wisłą pszenicę małopolską i ukraińską i nabywali Żelazo, a ponieważ OSMUND znaczył Wschodnie Miasto więc pierwotnie produkowano go dla Rygi, która ma architekturę STARSZĄ od Gdańska.
Wyjaśniłem to, że Gereon z Kolonii dokonał podboju Wisły i Odry, jako agent Tartessu-Tangeru. W Płocku zdobył warsztat STALOWNICZY – co zostało zbadane archeologicznie – ale miast dać go Berberom, do czego był zobowiązany, to ukrył nad Dzwiną, gdzie zbudował Rygę i Żelazo Ryskie. Następczyni Geroeona, Waleska, wyprawiła się nad Powiśle, gdzie zbudowała Wspaniały Toruń i Wspaniały Gdańsk dla przerobu skandynawskiego osmundu, ale Żelaza Ryskiego nie zlikwidowała. Ponieważ architektura kolońska nie ma nic wspólnego z Gdańskiem, Toruniem czy Królewcem, natomiast trochę z Rygą a dużo z kremlinami kieleckimi, więc budowa Wspaniałej Kolonii została podjęta po podboju przez Gereona Górnej Wisły jako grecka kultura pucharów lejkowatych, za pieniądze ze STALOWNI kieleckich – co łatwo wykazać komputerowo.
Waleska sprowadziła prawdopodobnie architektów z greckiej Nadrenii dopiero po powrocie z Gdańska do Wrocławia, którzy zbudowali mn. Trzebnicę. Gdańsk stał się prasłowiański dopiero po zdobyciu go przez wodza Serenów kultury amfor kulistych, Szreniawę w połowie III tysiąclecia pne.
Amerykanie odwlekli tą sprawę o 25 lat zarekwirowaniem Skarbu Wiślan, pod pretekstem, że ja kazałem Urszuli Sipińskiej zamordować Jana Pawła II - wobec czego to może ja kazałem Sipińskiej pobić konsula austriackiego? Ponieważ to pobicie było wyczynem na miarę zabrania przez Sierżanta Jaruzelskiego Marszałkowi Czechosłowackiemu SKARBU STALINA więc wyznaję, że w napadzie wściekłości mogłem grozić papieżowi śmiercią, ale o taki geniusz KLAUSEWICOWSKI, jak pobicie konsula, to nie podejrzewałem siebie i nie podejrzewam.

Książki o Twierdzy Kraków

Jakby ktoś miał mało lekturki o Twierdzy Kraków to polecam pozycje poniżej
Tym każdy zaspokoi swoje Forteczne potrzeby

Bogdanowski J., Warownie i zieleń Twierdzy Kraków, Kraków 1979.
Bogdanowski J., Die Festung Krakow heute und die Probleme des Denkmalschutzes, Schriftenreihe Festungsforschung, Bd. 3, Wesel 1984.
Bogdanowski J., Neubelebung der Verlassenen Befestigungwerke, krakauer Erfahrungen, Strutture militari e territorio, Cortina d'Amprezzo 1990.
Bogdanowski J., Fortyfikacje austriackie na terenie galicji w latach 1850-1914, Kraków 1993.
Bogdanowski J., Krakowskie forty artyleryjskie, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Brzoskwinia W., Szkic związków przyczynowo - skutkowych w fortyfikacji na przykładzie fortu 53a "Winnica" Twierdzy Kraków, Forteca, nr 3(3), 1997.
Brzoskwinia W., Twierdza Kraków w aspekcie zabytków techniki, Zeszyty Naukowo - Techniczne Oddziału Krakowskiego SITK, nr 26, 1993.
Brzoskwinia W., Kopuła pancerna fortu 44 "Tonie" Twierdzy Kraków, Forteca, nr 3-4(6-7), 1998.
Brzoskwinia W., Krakowski Fort 51 "Rajsko" - fort artyleryjski na polu walki I wojny światowej, [w:] Twierdze i działania na ziemiach polskich w czasie I wojny światowej, [red.] Chorzępa J., Wap A., Białysto - Przasnysz 2000.
Brzoskwinia W., Hodbod M., Fort 49a "Dłubnia" na tle koncepcji i realizacji głównych fortów pancernych Moriza von Brunnera, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Brzoskwinia W., Janczykowski J., Główne problemy i uwarunkowania działalności miejskich i wojewódzkich organów ochrony dóbr kultury w zakresie ochrony zabytków Twierdzy Kraków, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Budziło J., Pozostałości twierdzy Kraków kanwą zieleni miejskiej, Architektura, 1996.
Chłopek M., Fortyfikacja polowa Twierdzy Kraków, Forteca, nr 4 (11), 2002.
Chłopek M., Spis obiektów kubaturowych Twierdzy Kraków, Forteca, nr 1 (12), 2003.
Chorzępa J., Twierdza Kraków w oczach obcych wywiadów (cz. I), Forteca, nr 4 (19), 2004.
Chorzępa J., Twierdza Kraków w oczach obcych wywiadów (cz. II), Forteca, nr 1-2 (20-21), 2006.
Czech P., Ostróg forteczny w grupie fortu 47 Twierdzy Kraków, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Demel J., Kraków na przełomie XIX i XX wieku, [w:] Kraków. Studia nad rozwojem miasta, [red.] Dąbrowski J., Kraków 1957.
Firlet J., Pianowski Z., Fortyfikacje kleszczowe zachodniej części wzgórza wawelskiego, Teka Komisji Urbanistyki i Architektury, t. XIII, 1979.
Holewiński M., Problematyka konserwatorska zespołów koszarowych na przykładzie Twierdzy Kraków, Fortyfikacja, t.I, 1995.
Holewiński M., Archiwalne plany budowy Twierdzy Kraków (stan badań), Fortyfikacja, t.II, 1995.
Holewiński M., Twierdza Kraków w świetle przemian koncepcji planistycznych z lat 1856 - 1870, mpis - praca doktorska (mpis: Politechnika Krakowska, Kraków 1996).
Janczykowski J., Prace konserwatorskie w forcie nr 31 "św. Benedykt" w Krakowie, Fortyfikacja, t,II, 1995.
Jaskółowski P., Austriacko - Węgierska artyleria forteczna w przededniu wybuchu I wojny światowej, Kraków 2004.
Klimczak W., Materiały archiwalne dotyczące Twierdzy Kraków w zbiorach Krakowskiego Towarzystwa Fotograficznego, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Laszczka A., Oryginalne korytarze - galerie fortu nr 38 "Skała", Fortyfikacja, t.II, 1995.
Łukasik H., Turowicz A., Twierdza Kraków znana i nieznana. cz. I, Kraków 2001.
Łukasik H., Twierdza Kraków znana i nieznana. cz. II, Kraków 2001.
Łukasik H., Turowicz A., Twierdza Kraków znana i nieznana. cz. III, Kraków 2002.
Mikulski M., Zarys historii rozwoju grupy fortowej "Węgrzce" Twierdzy Kraków, Forteca, nr 1(16), 2004.
Mikulski M., Zarys historii rozwoju grupy fortowej "Węgrzce" Twierdzy Kraków, Forteca, nr 2-3(17-18), 2004.
Peschak B., Prace konserwatorskie na forcie 49 1/4 "Grębałów", Fortyfikacja, t.II, 1995.
Stawiarski J., Fort "Winnica", Spotkania z Zabytkami, nr 3, 1992.
Środulska - Wielgus J., Problem ognia bocznego w fortyfikacji austriackiej, Fortyfikacja, t.II, 1995.
Środulska - Wielgus J., Zarys problematyki zadrzewień maskujących na przykładzie Twierdzy Kraków, Sprawozdania z Posiedzeń Naukowych PAN, 1996.
Środulska - Wielgus J., Sposoby adaptacji zabytków fortyfikacji XIX-XX-wiecznej na przykładach Twierdzy Kraków i Twierdzy Przemyśl, mpis. (Archiwum Koordynatora 1 stopnia programu R.P.B.P. 1.11, UMK Toruń), Toruń.
Środulska - Wielgus J., Wielgus K., Parki kulturowe Twierdzy Kraków, Fortyfikacja, t. XVI, Warszawa 2004.
Wielgus K., Galicyjskie stacje lotnicze, Fortyfikacja, t.II, 1995.

i jeszcze trochę... choć mogą sie dublować

Waldemar Brzoskwinia Krzysztof Wielgus - Spojrzenie na Twierdzę Kraków - (Wydawnictwo Ostoja, Kraków 1991r.)
Janusz Bogdanowski - Architektura obronna - (Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 1996r.)
Janusz Bogdanowski - Kraków w czasie I w.ś. - Rola Krakowskiej twierdzy w I wojnie światowej - (Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków1998r.)
Mirosław Holewiński - Kraków przed stu laty - Szczegółowy plan twierdzy Kraków z roku 1904 - (Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków1998r.)
Mirosław Holewiński - Problematyka konserwatorska zespołów koszarowych na przykładzie Twierdzy Kraków - (Fortyfikacja t.1, Agencja Wydawnicza Zebra, Warszawa- Kraków 1995r.)
Waldemar Brzoskwinia - Fortyfikacyjna wieża pancerna 8-centymetrowej armaty M.94 - (Forteca 1/98, Wydawnictwo Forteca, Przasnysz 1998r.)
Waldemar Brzoskwinia - Krótki zarys dziejów pancerza w fortyfikacji - (Forteca 1/97, Wydawnictwo Forteca, Przasnysz 1998r.)
Waldemar Brzoskwinia - Kopuła pancerna fortu 44 "Tonie" Twierdzy Kraków - (Forteca 3-4/98, Wydawnictwo Forteca, Przasnysz 1998r.)
Waldemar Brzoskwinia - Fortyfikacyjna wieża pancerna Senkpanzer M.02 - (Militaria 1/99, Warszawa 1999r.)
Waldemar Brzoskwinia - Pancerna wieża obserwacyjna fortyfikacji austro-węgierskich - (R-20 nr5, Zielona Góra 1995r.)
Marian Zgórniak - Kraków w czasie I w.ś. -Strategiczna rola Krakowa przed wybuchem i w czasie I wojny światowej - (Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Kraków1998r.)
Zbigniew Pruski - Bastion Polesie - (Wydawnictwo Forteca, Przasnysz 2000r.)
Vladimir Kupka - Pevnosti Krakov a Premyśl - (Fort Print, Praha 1999r.)
Janusz Bogdanowski - Sztuka obronna - (Zarząd Jurajskich Parków Krajobrazowych Województwa Krakowskiego, Kraków 1993r.)
Tomasz Nowakowski - Barwa i broń nr5 - Armia Austro-Węgierska 1908-1918 - (Wydawnictwo FENIX, Warszawa 1992r.)
Ignacy Krieger - Fotografie dawnego Krakowa - (Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1989r.)
Roman Frodyma - Galicyjskie cmentarze wojenne - (Oficyna Wydawnicza REWASZ, Pruszków 1995 - 1998r.)
Zbigniew Pianowski - Wawel obronny - (Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu, Kraków 1991r.)

URZĄD MIASTA KRAKOWA - WYDZIAŁ OCHRONY ZABYTKÓW
ATLAS TWIERDZY KRAKÓW

Fort 31 Św. Benedykt opr. Jan Janczykowski
Fort 49 Krzesławice opr. Waldemar Brzoskwinia
Fort 2 Kościuszko opr. Jan Janczykowski
Fort 49 1/4 Grębałów opr. Waldemar Brzoskwinia
Fort 51 Rajsko opr. Waldemar Brzoskwinia
Fort 50a Lasówka opr. Jadwiga Środulska-Wielgus
Dowództwo Okręgu Korpusu opr.Joanna Hiżycka, Stanisław Stawiński
Rakowice Lotnisko Twierdzy opr. Krzysztof Wielgus
Polowa pozycja wysunięta Dziekanowice - Bosutów opr.Jadwiga Srodulska-Wielgus
Bastion IVa (Fort 12) Luneta Warszawska opr. Piotr Bujas
Koszary Arcyksięcia Rudolfa opr. Mirosław Holewiński
Mapa Twierdzy (1899-1904) opr. Jan Janczykowski
Koszary kawalerii w Kobierzynie opr. Mirosław Holewiński
Schrony amunicyjne opr. Piotr Bujas
Fort 50 Prokocim opr. Waldemar Brzoskwinia, Jadwiga Środulska - Wielgus
Fort 44 Tonie opr. Waldemar Brzoskwinia
Fort 52 1/2 Skotniki - Sidzina opr. Waldemar Brzoskwinia
Zabytki fortyfikacji Twierdzy Kraków, ochrona i konserwacja w latach 1991-1998 - Waldemar Brzoskwinia, Jan Janczykowski
Z problematyki adaptacji krakowskich fortów opr. Jan Janczykowski
Atlas pancerzy Twierdzy Kraków cz.I opr. Waldemar Brzoskwinia
Zieleń Twierdzy Kraków opr.Jadwiga Środulska-Wielgus
i jeszcze inne...

Zapraszam do miłej lekturki

Historia Warszawy

Historia przed powstaniem miasta
Informacje na temat siedlisk ludzkich, które mogły dać początek miastu Warszawa są skąpe i pochodzą głównie z danych archeologicznych. Nad Wisłą od IX/X do XI w. istniał gród Stare Bródno. Oprócz niego w granicach współczesnej Warszawy znajdował się także gród Jazdów (od XII lub XIII w.) oraz osady Kamion (wedle dokumentu z 1065 r. wystawionego dla klasztoru w Mogilnie, dziś Kamionek), Gocław (w 1155 r. własność biskupa płockiego) i Solec (od XII w. port odbiorczy soli kamiennej, spławianej barkami z okolic Krakowa, osada targowa oraz przeprawa rzeczna).

Do powstania Warszawy przyczynił się pośrednio podział dzielnicowy Polski przez Bolesława Krzywoustego. Miało to zażegnać walki o władzę między jego synami, ale doprowadziło do osłabienia kraju, który od wschodu najeżdżali Litwini, docierając aż na Mazowsze. Z tego powodu dawny szlak handlowy, idący z Rusi do Bałtyku przez tereny nadbużańskie, zaczął biec po bezpieczniejszej, lewej stronie Wisły. Krzyżował się tam z lokalną przeprawą między Kamionem a Solcem, bronionym przez pobliski Jazdów.

Wiosną 1262 wojska litewsko-ruskie pod wodzą Mendoga, po zdobyciu Płocka, obległy w Jazdowie księcia mazowieckiego Siemowita. W wyniku zdrady napastnicy zdobyli Ujazdów. W trakcie walk zginął Siemowit, a jego syn, Konrad, dostał się do niewoli. Zdobycie podstępem i spalenie Jazdowa w 1262 zakończyło okres jego świetności jako ośrodka handlowego i zbrojnego, ale nie zatrzymało owocnych kontaktów kupieckich. Powstała nowa przeprawa przez rzekę, położona bardziej na północ, a wraz z nią nowy gród książęcy, założony przez Bolesława II Mazowieckiego. Stanął on na miejscu obecnego Zamku Królewskiego.

Początki Warszawy
Nie zachował się dokument lokacyjny Warszawy, można jednak sądzić, że miasto powstało na przełomie XIII i XIV w., kiedy uformowała się Stara Warszawa. Wiadomo jednak, że Warszawę założono na prawie chełmińskim, a zasadźcami byli prawdopodobnie Niemcy, majętni kupcy z Torunia. Nadana przez nich nazwa (pierwotnie Warszowa lub Warszewa) pochodzi od rycerza z rodu Rawów (Rawiczów) imieniem Warsz, do którego należała wieś z XII lub XIII w., leżąca w obrębie dzisiejszego Mariensztatu.

Badacz dziejów Rawiczów, J. Wroniszewski, w poświęconej im monografii napisał: W 1381 r. Goworek Kurzeski, cześnik rawski i sochaczewski, za zgodą żony Katarzyny oraz synów Goworka i Bartłomieja, sprzedał za 115 kop groszy wieś Solec mieszczaninowi warszawskiemu Piotrowi. Przy dokumencie wystawionym wtedy przez Goworka znajduje się jego pieczęć z herbem Rawa. (...) Solec będący przedmiotem powyższej transakcji to pierwotnie wieś parafialna Warszawy. Fakt posiadania przez Rawiczów Solca, obok nazwy Warszawa pochodzącej od imienia Warsz, wskazuje że również te druga miejscowość należała do omawianego rodu. Imię Warsz było charakterystyczne dla rodu Rawitów i powszechnie przez nich używane w wiekach średnich.

Warszawa w XIV-XV wieku
Od 1350 r. powstawała pierwsza linia murów, od 1380 druga. Pod koniec XIV w. na północ od Starej Warszawy powstaje nowe miasto (Nowa Warszawa) z własnymi władzami (lokacja Nowej Warszawy w 1408 r. na prawie chełmińskim). Do grona głównych miast Polski weszła Warszawa późno, jednakże korzystne położenie od samego początku sprzyjało jej dynamicznemu rozwojowi. W wyniku unii z Litwą dochodzi do wzrostu znaczenia Warszawy. W 1408 r. książę mazowiecki Janusz I Starszy wykupił Warszawę, a w 1413 r. przeniósł stolicę Księstwa Mazowieckiego z Czerska do Warszawy.

Warszawa w XVI wieku
Z wygaśnięciem linii książąt mazowieckich, Warszawa, poważny już ośrodek miejski w skali Mazowsza, została przyłączona do Korony Królestwa Polskiego w 1526. W 1529 została stolicą województwa mazowieckiego.

Mieszczaństwo warszawskie uzyskało wiele przywilejów i ułatwień podatkowych. W 1546 r. Królowa Bona, wdowa po Zygmuncie Starym, do czasu swego wyjazdu do Włoch w 1556 r., osiada w dworze jazdowskim w Warszawie. Coraz częściej w Warszawie bywał Zygmunt August, do czego skłaniała go bieżąca polityka. Kraków stawał się zbyt odległy, gdy w centrum zainteresowań politycznych znalazły się tereny północne i wschodnie. W 1569 r. na sejmie obradującym w Lublinie, postanowiono, że odtąd Warszawa będzie stałą siedzibą sejmów walnych Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, a od 1573 r. także miejscem elekcji królów polskich.

Pod podwarszawską wsią Kamion w 1573 r. odbyła się pierwsza wolna elekcja Henryka Walezego, a po roku, we wsi Wielka Wola – bardzo często przebywającego w Warszawie Stefana Batorego. W 1587 r. na polach pod Wielką Wolą odbywa się kolejna elekcja, na której wprowadzono na tron Zygmunta III Wazę. Decyzja przeniesienia dworu królewskiego do Warszawy zapadła w marcu 1596 r., po pożarze Zamku Królewskiego na Wawelu. Była ona realizowana etapami, a król wprowadził się na stałe do uprzednio przebudowanego zamku warszawskiego, wracając z wojny moskiewskiej w 1611 r. Trzeba jednak zaznaczyć, że faktyczna stołeczność nie została potwierdzona żadnym aktem prawnym. Warszawa oficjalnie nie była stolicą i aż do upadku Polski w 1795 r. przysługiwało jej wyłącznie miano miasta rezydencjonalnego Jego Królewskiej Mości. 20 lutego 1578 przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu.

Warszawa w XVII wieku
Faktyczna stołeczność przyniosła wiele spektakularnych wydarzeń. Należały do nich między innymi hołdy pruskie, od czasów Batorego przez całą I poł. XVII w. składane każdorazowo nowemu władcy przez Hohenzollernów z tytułu władania Prusami Książęcymi. 29 października 1611 zwycięzca spod Kłuszyna hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski poprowadził ulicami Warszawy wziętego do niewoli cara Rosji Wasyla IV Szujskiego i zmusił go do ukorzenia się na sesji sejmu przed majestatem Zygmunta III. 16 listopada 1611 przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie margrabia brandenburski elektor Jan Zygmunt Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi III Wazie. 6 października 1641 na dziedzińcu Zamku Królewskiego w Warszawie margrabia brandenburski elektor Jerzy Wilhelm Hohenzollern złożył hołd lenny Władysławowi IV Wazie. Odbywały się tu także hołdy kurlandzkie Kettlerów z tytułu władania przez nich księstwem Kurlandii i Semigalii. Miejscem hołdów pruskich i kurlandzkich był zazwyczaj plac przed kościołem bernardynów św. Anny na Krakowskim Przedmieściu. Tutaj, przed wielkimi drzwiami kościoła, wznoszono podwyższenie, na którym stawiano tron dla monarchy polskiego. Za króla Jana Kazimierza hołdy te składano w Pałacu Kazimierzowskim. Od czasu króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego miejscem składania hołdów był zamek królewski.

Doniosłe znaczenie dla Warszawy od XVI do XVIII w. miał wzrost liczby jurydyk – obszarów w obrębie miasta lub poza jego murami, wyjętych spod władzy i sądownictwa miejskiego na mocy przywileju książęcego. Zakładali je, wywalczywszy sobie przywilej królewski, magnaci świeccy lub duchowni, bogata szlachta, klasztory. W początkach XVII w. Warszawa przekroczyła znacznie tereny Starego i Nowego Miasta i ich najbliższych przedmieść. W 1648 r. Praga otrzymała prawa miejskie i zaczęła się szybko rozwijać.

Za czasów Zygmunta III Wazy Warszawa była jednym z większych ośrodków miejskich w Polsce i liczyła kilkanaście tysięcy mieszkańców. Osiedlała się tu szlachta i duchowieństwo przyciągane bliskością dworu królewskiego i kształtującego się tu ośrodka dyspozycyjnego państwa. Magnaci skupowali wsie podwarszawskie, wystawiali w Warszawie rezydencje i tworzyli jurydyki. Największym dziełem sztuki inżynierskiej był w tym czasie most przez Wisłęktórego konstruktorem był Erazm z Zakroczymia. Budowano go pięć lat, oddano do użytku w 1573 r., a wykańczano następne dziesięciolecie. Most konstrukcji palowej miał 18 przęseł i liczył 500 m długości. Na most wjeżdżało się przez dwupiętrową basztę, w której czuwali strażnicy, gdyż obawiano się zaprószenia ognia. Most nie był długo chlubą Warszawy – na wiosnę 1603 r. zniszczyły go lody Wisły. Aż do 1775 r. nie było stałej przeprawy przez rzekę.

W latach 1621-1624 z rozkazu króla Zygmunta III Wazy usypany został tzw. Wał Zygmuntowski, jako wynik bitwy pod Cecorą na wypadek najazdu Turcji. Przez pewien okres czasu stanowił on granicę zabudowy, po czym już w 2 połowie XVII wieku został w znacznej mierze pochłonięty przez zabudowę miejską.

W I poł. XVII w. przebudowana kolegiata św. Jana zyskała renesansowo-barokową fasadę. Połączono ją z Zamkiem Królewskim gankiem biegnącym od prezbiterium. Wybudowano obok kolegiaty bogato zdobiony kościół, cieszących się protekcją i poparciem Zygmunta III, Jezuitów. Przy ul. Freta powstał kościół i klasztor Dominikanów. Zamek Królewski przebudowywany pod skrupulatnym nadzorem samego króla, znanego ze swego smaku artystycznego, uzyskał w tym czasie charakterystyczną postać nieforemnego pięciokąta. Siedziba króla została bogato wyposażona, także w dzieła sztuki. Wspólnym dziełem Wazów był otoczony ogrodem i zwierzyńcem Zamek Jazdowski. Powstał także Pałac Kazimierzowski (obecnie główny budynek Uniwersytetu Warszawskiego). W 1643 r. przy Krakowskim Przedmieściu rozpoczął budowę pałacu hetman Stanisław Koniecpolski (dziś siedziba Prezydenta Rzeczypospolitej). Z inicjatywy Władysława IV w 1643 r. wystawiony został przed Zamkiem Królewskim bardzo charakterystyczny, niemal symbol miasta, pomnik – kolumna Zygmunta. Kolumna była dziełem zbiorowym, koncepcję przestrzenną zaproponowali architekci Augustyn Locci i Constantino Tencalla, a statuę wyrzeźbił Clemente Molli. Kolumna przetrwała potop szwedzki, obalili ją dopiero Niemcy w 1944.

Okres świetności Warszawy przerwał najazd szwedzki w latach 1655-1660. W wyniku działań wojennych legły w gruzach bogate rezydencje magnackie, a znajdujące się w nich meble, dzieła sztuki, archiwa i biblioteki wywieziono do Szwecji. Okupacja szwedzka, nazwana w historii potopem, trwała do 1660 r. Kolejny okres rozkwitu przeżyła Warszawa za panowania króla Jana III Sobieskiego, który przyczynił się do zagospodarowania przede wszystkim południowych terenów stolicy. W 1677 r. nabył dobra Milanów i rozpoczął budowę reprezentacyjnej podmiejskiej rezydencji, dając jej nazwę Villa Nova.

Budowa przebiegała fazami. Na początku był to skromny dwór szlachecki. Później ukształtowała się powoli bryła pałacu. Jego prawdziwą ozdobą był ogród w stylu francuskim, o jasnej i prostej kompozycji, z rozległymi perspektywami i dużą rolą wody oraz wkomponowanymi posągami bóstw antycznych. Z żoną króla wiąże się natomiast Marymont położony na północ od miasta, nazwany tak (wzgórze Marii) na cześć królowej Marii Kazimiery.

Z inicjatywy tej królowej powstała w Warszawie centralna hala targowa zwana Marywilem, wybudowana na terenie obecnego placu Teatralnego i Teatru Wielkiego. W tym samym czasie powstały także: pałac Krasińskich, kościoły Sakramentek na Nowym Mieście, Kapucynów przy ul. Miodowej, Karmelitów na Krakowskim Przedmieściu.

Warszawa w XVIII wieku

Warszawa w czasach saskich
Pierwsze dziesięciolecie XVIII wieku to dla Warszawy kolejny okres chaosu, wojny i klęsk żywiołowych. August II Mocny jako elektor Saksonii zaangażował się w 1700 w III wojnę północną, czym ściągnął na Rzeczpospolitą najazd wojsk szwedzkich Karola XII. Szwedzi już w 1702 zdobyli Warszawę, nakładając na jej mieszkańców wysoką kontrybucję. W 1704 zawiązała się wroga Sasowi konfederacja warszawska i 16 lutego ogłosiła akt detronizacji Augusta II. 12 lipca zgromadzona na Woli szlachta dokonała elekcji wojewody poznańskiego Stanisława Leszczyńskiego na króla Polski. Niespodziewanie jednak August II wsparty przez posiłki rosyjskie zdobył pozbawioną silnego garnizonu szwedzkiego Warszawę. Już wkrótce jednak wojska szwedzkie zmusiły go do opuszczenia stolicy, zadając 31 lipca 1705 klęskę w II bitwie pod Warszawą. W bitwie tej 2000 wojsk szwedzkich rozbiło prawie 10 000 wojsk sasko-polsko-litewskich wiernych Augustowi II. 4 października 1705 wojewoda poznański Stanisław Leszczyński został koronowany na króla Polski w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie przez arcybiskupa lwowskiego Konstantego Zielińskiego. Już w 1709 Leszczyński i jego zwolennicy musieli uchodzić z Warszawy. Od lutego do kwietnia 1710 w stolicy obradował sejm konfederacki - Walna Rada Warszawska, powołany przez zwolenników konfederacji sandomierskiej. Sejm ten pod laską Stanisława Ernesta Denhoffa zajął się restytuowaniem rządów saskich w Rzeczypospolitej.

Osłabione długotrwałymi działaniami wojennymi miasto nawiedziła seria klęsk elementarnych - morowe powietrze w 1708, wielka powódź w 1713, nieurodzaj, powodujący drożyznę. Miarę nieszczęść potęgowały jeszcze gwałty i rekwizycje wojsk rosyjskich, a od 1713 uciążliwy dla ludności pobyt wojsk saskich.

Kolejna elekcja w 1733 spowodowała wybuch wojny o polską sukcesję. 12 września 13 tysięcy szlachty wybrało w Warszawie Stanisława Leszczyńskiego ponownie królem Polski.29 września na Pragę dotarły wojska rosyjskie generała Piotra Lacy. 5 października 1733 we wsi Kamion na Pradze 3000 stronników saskich pod ich osłoną ogłosiło królem Augusta III.

Czasy saskie to mimo wszystko okres rozkwitu miasta - wielu architektów i budowniczych przybywa tu wraz z Sasami, wznosząc liczne charakterystyczne pałace i kościoły. Szata architektoniczna Warszawy upodabnia się wówczas do Drezna, zarówno z uwagi na postacie architektów, jak i reprezentowany przez nich styl architektoniczny. Do Warszawy przybywają w tym okresie nie tylko architekci, ale także duża grupa artystów, przedsiębiorców, kupców, rzemieślników i wojskowych. Do najwybitniejszych twórców architektury saskiej w Warszawie należeli: Joachim Daniel Jauch, Matthäus Daniel Pöppelmann, Carl Friedrich Pöppelmann, Johann Christoph von Naumann i Jan Zygmunt Deybel. W 1715 powstał Saski Urząd Budowlany w Warszawie, instytucja koordynująca prace architektoniczne i urbanistyczne, zrzeszająca światowej sławy saskich architektów i urbanistów. Powstaje wówczas śmiałe rozwiązanie przestrzenne tzw. Oś Saska, determinująca przez długi czas rozwój miasta w kierunku zachodnim. Wettynowie wznieśli w centrum stolicy Pałac Saski, który wraz z całym założeniem pałacowo-ogrodowym Ogrodu Saskiego był wyraźną manifestacją ich absolutystycznych dążeń. W tym okresie powstają też liczne budynki koszarowe w mieście i na przedmieściach, m. in. Koszary Mirowskie. W 1735 August III wzniósł na Saskiej Kępie letni pałacyk myśliwski, gdzie hucznie podejmował swoich gości.

W latach 1724-1731 z polecenia króla Augusta II, wytyczono tzw. Drogę Kalwaryjską prowadząca od dzisiejszego Placu Trzech Krzyży do Grobu Chrystusa niedaleko Zamku Ujazdowskiego. Było to założenie ostentacyjnie dewocyjne, wzdłuż drogi wzniesiono 28 kaplic. Z czasem droga ta zatraciła swoje pierwotnie religijne oblicze, stając się zaczątkiem Alej Ujazdowskich.

W czasie panowania Augusta III w stolicy wzniesiono wiele budowli reprezentacyjnych w stylu sasko-francuskiego rokoka. W 1743 w tym stylu wschodnie skrzydło Zamku Królewskiego przebudował Johann Christoph Knöffel. W latach 1720-1730 Jakub Fontana przebudował w stylu późnego baroku Pałac pod Blachą. Jedną z najlepszych realizacji architektonicznych była przeprowadzona w latach 1754-1759 przebudowa pałacu Brühla.

Zbudowano wówczas też wiele ciekawych budowli sakralnych. W latach 1728-1761 Karol Bay wzniósł m. in. kościół Panien Wizytek, a Jakub i Józef Fontana dokonali przebudowy kościoła św. Krzyża.

W tym okresie powstaje wiele kolejnych jurydyk, szczelnym pierścieniem otaczając Stare Miasto i Nowe Miasto - dwa oddzielne organizmy miejskie stanowiące w tym czasie miasto Warszawę. Wciśnięte w organizm miejski Starej i Nowej Warszawy, jurydyki stały się ośrodkami wielkiej własności magnackiej, gdzie chronieni przez nią Żydzi i partacze nawiązywali zwycięską konkurencję ze zrzeszonym w cechach i gildiach kupieckich mieszczaństwem warszawskim. Z drugiej strony spowodowało to jednak znaczny rozwój gospodarczy miasta, połączony ze stałym wzrostem demograficznym. W 1720 kupcy francuscy Jakub Malherbe i Jakub Pellison założyli pierwszy w Warszawie dom handlowy, gdzie w towary luksusowe zaopatrywał się dwór królewski i dwory magnackie.

W 1742 marszałek wielki koronny Franciszek Bieliński stanął na czele powołanej w 1740 Komisji Brukowej, która zajęła się oczyszczeniem, reperacją i brukowaniem ulic warszawskich. Z jej polecenia zbudowano mosty na rzeczkach i ciekach wodnych wpadających do Wisły na terenach dzisiejszej Warszawy, dokonano też melioracji i wykopano kanały odwadniające zabagnione rejony stolicy. Ogółem położono bruki na powierzchni 118 371 m².

W 1757 Franciszek Bieliński założył nową jurydykę Bielino a główna oś założenia-ulica Bielińska (od 1770 Marszałkowska stała się wkrótce główną arterią miasta na osi północ-południe.

W 1729 pijarzy warszawscy rozpoczęli wydawanie pierwszych polskich pism o zasięgu ogólnokrajowym: Kurier Polski i Uprzywilejowane Wiadomości z Cudzych Krajów. W 1740 pijar Stanisław Konarski założył Collegium Nobilium, pierwszą warszawską szkołę wyższą, kształcącą w duchu oświecenia. W 1747 bracia biskupi Józef Andrzej i Andrzej Stanisław Załuscy otworzyli dla publiczności jedną z największych ówczesnych bibliotek świata - Bibliotekę Załuskich.

Warszawa stanisławowska
Czasy rządów Stanisława Augusta Poniatowskiego to w dziejach Warszawy czas kontynuacji rozwoju przestrzennego i demograficznego miasta, które stało się widownią najważniejszych wydarzeń w czasie upadku I Rzeczypospolitej. W 1764 dla poparcia elekcji Poniatowskiego w granice Rzeczypospolitej wkroczył korpus wojsk rosyjskich. Odtąd prawie nieprzerwanie do 1795 w stolicy stacjonował garnizon rosyjski.

7 września 1764, przy nielicznym udziale szlachty i zdecydowanym poparciu wojsk Katarzyny II (7 tysięcy żołnierzy) Stanisław Antoni Poniatowski został wybrany na króla Polski. 25 listopada 1764, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Władysław Łubieński koronował go na króla Polski w kolegiacie św. Jana w Warszawie.

Powstały nowe jurydyki wzdłuż południowej części Nowego Światu. Na terenie zwierzyńca u stóp Zamku Ujazdowskiego powstał pawilon zwany Łazienką. W części środkowej pawilonu znajdowała się pokryta kopułą sala, przeznaczona na łaźnię, a wokół niej kilka pokoi. Sala-łaźnia wyłożona muszlami i kamykami symbolizowała grotę, której ściany zdobiły medaliony. Oryginalna architektura Łazienki wzbudzała zachwyty współczesnych. Ten właśnie pawilon rozbudował później Stanisław August, tworząc z niego piękny pałac Łazienkowski. W 1765 r. założona została scena narodowa, prawie od początku swego istnienia związana z Wojciechem Bogusławskim. W 1765 założono Szkołę Rycerską – uczelnię mającą kształcić kadry cywilne i wojskowe dla reformowanego państwa. 1 czerwca 1765 Stanisław August ustanowił pierwszą Komisję Dobrego Porządku dla Starej i Nowej Warszawy, która zajęła się administracją miasta.

W 1770 r. wzniesiono wokół miasta wały, nazwane później okopami Lubomirskiego. Miały one wzmocnić kontrolę sanitarno-policyjną w obawie przed grasującą w Polsce dżumą, przez długie lata wyznaczając faktyczną granicę zabudowy miasta. Jednak właściwą przyczyną ich wzniesienia było zagrożenie atakiem ze strony konfederatów barskich, którzy zmagali się z wojskami Stanisława Augusta i wspierającymi je wojskami rosyjskimi. Komunikacja między prawo- i lewobrzeżną częścią Warszawy odbywała się promami, a zimą po lodzie. Dopiero w 1776 r. przy ul. Bednarskiej wybudowano, likwidowany na zimę, most na łodziach.

W latach 1788-1792 podjęto w Warszawie ostatnią próbę naprawy Rzeczypospolitej. Polskie mieszczaństwo wymogło na obradującym sejmie, zwanym Wielkim, pierwsze ustępstwa na rzecz polskiego trzeciego stanu. W 1789 r. Magistrat Warszawy zorganizował zjazd przedstawicieli miast królewskich, który wystosował petycję do króla, przekazaną mu w tzw. czarnej procesji. Uchwalone 18 kwietnia 1791 r. prawo o miastach, wpisane do ksiąg Starej Warszawy 21 kwietnia (na pamiątkę tego wydarzenia obchodzone jest od 1991 r. święto Warszawy) przekształciła Warszawę w nowoczesny ośrodek miejski, scalony pod jednym zarządem, m.in. likwidując prywatne jurydyki wokół miasta.

Przyjęcie przez Sejm Wielki reform wzmacniających państwo, a zwłaszcza Konstytucji 3 Maja, ściągnęło na kraj rosyjską interwencję wojskową. W dniu 24 marca 1794 r. rozpoczęło się powstanie kościuszkowskie, ogłoszone uroczyście w Krakowie. 17 kwietnia 1794 wybuchła insurekcja warszawska. Dużą rolę odegrał w niej warszawski szewc Jan Kiliński. Decydujące znaczenie miała bitwa piechoty na Krakowskim Przedmieściu koło kościoła św. Krzyża oraz odparcie przez lud warszawski uderzenia najsilniejszej kolumny wojsk rosyjskich koło pałacu Saskiego. Pomimo zwycięstwa lewicy, w Warszawie powstał rząd o prawicowym charakterze – Rada Najwyższa Narodowa. Powszechny, bezpośredni udział warszawiaków w walkach zmusił wojska nieprzyjacielskie do odstąpienia od oblężenia Warszawy. Do kapitulacji miasta doprowadziła dopiero klęska Kościuszki pod Maciejowicami oraz rzeź Pragi dokonana 4 listopada 1794 r. na ludności cywilnej po jej zdobyciu przez Rosjan, dowodzonych przez Aleksandra W. Suworowa. Urzędnicy carscy zlikwidowali resztki urzędów centralnych, nakazali królowi podpisanie abdykacji i opuszczenie Warszawy. Miasto skapitulowało, a ostatni rozbiór Polski sprawił, że Warszawa zniknęła z mapy Europy, stając się prowincjonalną siedzibą jednego z departamentów Prus Południowych (zabór pruski 1795-1807). Liczba ludności z ponad 150 tys. podczas insurekcji kościuszkowskiej zmalała do 60 tys. W 1792 r. Warszawa liczyła 115 tys. mieszkańców.

Warszawa w XIX wieku
Atmosferę beznadziei i marazmu przerwały dopiero wieści o sukcesach cesarza Francuzów Napoleona i klęsce Prus. Jednak utworzone w 1807 r. buforowe Księstwo Warszawskie okazało się efemerydą i upadło wraz z klęską swego protektora. Na kongresie wiedeńskim w 1815 r. utworzono autonomiczne, związane z Rosją unią realną, Królestwo Polskie ze stolicą w Warszawie. Rozpoczął się w Warszawie okres szybkiego rozwoju kapitalizmu i industrializacji. Pojawiają się maszyny parowe – pierwsza na Solcu. Zaczęło powstawać wiele monumentalnych gmachów użyteczności publicznej. Powstał drugi drewniany most na Wiśle łączący Żoliborz z Pragą północną. W tym okresie powstały Aleje Jerozolimskie. Na miejscu odremontowanego Marywilu powstał Teatr Wielki. Zbudowany został Pałac Staszica i Belweder. W 1816 r., dekretem Aleksandra I, powołany został Uniwersytet Warszawski z 5 wydziałami – teologii, prawa, medycyny, filozofii, nauki i sztuk pięknych.

Przez następne lata Warszawa pozostawała centrum życia narodowego. Tu koncentrowała się konspiracja przeciw zaborcy, tu dojrzewały idee rewolucyjne. Patriotyczne środowiska warszawskie przygotowały kolejne powstania narodowowyzwoleńcze: w listopadzie 1830 r. i w styczniu 1863 r.. Upadek obydwu zrywów spowodował eskalację represji. Zniesiono Sejm, wojsko polskie i konstytucję, konfiskowano dobra, więziono, zsyłano na Sybir, zamknięto Uniwersytet i Towarzystwo Przyjaciół Nauk, zaprowadzono stan wojenny. Wtedy też zapadła decyzja budowy twierdzy-więzienia – Cytadeli. Realizowano ją etapami od 1832 do 1863 r. Pod budowę wykupiono ok. 400 posesji zajmowanych przez 15 tysięcy osób. W Warszawie powstało także kilka cerkwi. Na placu Saskim stanął sobór prawosławny, który stał się symbolem carskiego panowania.

Ucisk polityczno-kulturalny Warszawy nie sparaliżował jednak jej rozwoju gospodarczego. Pod koniec XIX i na pocz. XX w. Warszawa przekształciła się w poważny ośrodek przemysłu. Znajdowało się w niej 450 fabryk zatrudniających około 30 tys. robotników. Nastąpił proces kształtowania nowoczesnej metropolii. Adam Idźkowski dokonał przebudowy pałacu Saskiego, ozdabiając go od frontu klasyczną kolumnadą.

Powstał pierwszy wielki hotel warszawski, nazwany Europejskim. Zamożni ludzie wznosili pałacyki wzdłuż Alej Ujazdowskich. Zaczęła działać nowo utworzona instytucja – Komitet do Ułożenia Planu Regulacyjnego m. Warszawy – złożona z wybitnych architektów, czuwająca nad zewnętrznym wyglądem i wewnętrznym rozplanowaniem domów. W latach 1861-1864 został zbudowany według projektu Stanisława Kierbedzia pierwszy stały, jeden z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie, łączący dwa brzegi Wisły, most żelazny na kamiennych podporach. Na filarach tego mostu, zniszczonego przez Niemców w 1944 r., spoczywa obecnie konstrukcja mostu Śląsko-Dąbrowskiego. Przystąpiono do odbudowy i rozbudowy Pragi, dotkliwie zniszczonej podczas insurekcji kościuszkowskiej, w czasach napoleońskich i w okresie powstania listopadowego. Aby przełamać niechęć do odbudowy tych przedmieść i zatrzymać odpływ mieszkańców, stosowano zachęty w formie przyznawania odszkodowań za spalone mienie, zwolnienia z płacenia podatków, udzielano specjalnych pożyczek. W latach 1853-1855 powstał nowy wodociąg warszawski obsługujący część śródmieścia. Od 1856 r. zaczęto na szerszą skalę stosować oświetlenie gazowe, w miejsce wcześniej stosowanych lamp olejowych.

Rozwój przemysłu i reforma uwłaszczeniowa były głównymi czynnikami miastotwórczymi. Tradycyjny plebs Warszawy przekształcił się w klasę robotniczą. Liczba ludności Warszawy w 1882 r. wzrosła do ponad 380 tys. Warszawa nie mogła jednak poszerzać swojego terytorium, gdyż otaczający ją podwójny pierścień fortów obronnych wraz z Cytadelą zakreślał nieprzekraczalne granice miasta. Doprowadziło to do tego, że Warszawa należała do najbardziej przeludnionych miast Europy w II poł. XIX w. W 1881 r. dzięki energii prezydenta Sokratesa Starynkiewicza przystąpiono do budowy nowoczesnych wodociągów i kanalizacji wg projektu Williama Lindleya. Od 1885 r. zaczęto instalować ogrzewanie wodne mieszkań i innych pomieszczeń. Powstała sieć wąskotorowych kolejek dojazdowych, łączących miasto ze strefą podmiejską. Ale jednocześnie był to okres silnej rusyfikacji. Zlikwidowano wiele szkół, a w pozostałych usunięto całkowicie język polski. Patriotyczne kręgi inteligencji przeciwstawiały się temu, organizując tajne nauczanie, prowadzone na wszystkich poziomach. Jednym z wykładowców (często wybitnych uczonych, literatów i studentów) był, wtedy student weterynarii, Stefan Żeromski, prowadzący tajne komplety wśród robotników i rzemieślników. Spis z 1882 r. wykazał, że Warszawa była miastem analfabetów. Wykształcenie elementarne posiadało 46,1%, średnie 6,5% a wyższe tylko 1,9%. Dało się jednak zauważyć renesans w kulturze.

W 1892 otwarto pierwszą linię kolejki na trasie: plac Unii Lubelskiej – Wilanów – Jeziorna – Piaseczno.

W 1900 r. istniejące już od 1860 r. Warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych otrzymało własny gmach. Wydarzeniami były występy gościnne światowej już wtedy gwiazdy Heleny Modrzejewskiej, która przedstawiała swoje pełne ognia i siły interpretacje, a także ośmielała się deklamować publicznie zakazane przez cenzurę wiersze. Entuzjastyczne przyjęcie i owacje publiczności na tyle przestraszyły władze, że jej powrót do Warszawy stał się niemożliwy.

Warszawa w XX wieku
Warszawa popowstaniowa, mimo wielostronnej działalności władz zaborczych zmierzających do przekształcenia jej w prowincjonalny ośrodek gubernialny, nie przestała pełnić funkcji stolicy narodu. Krwawa niedziela w Petersburgu w 1905 r. odbiła się szerokim echem w Warszawie. Zaowocowało to falą strajków, a w efekcie rewolucją 1905-1907 r., która wywołała w Warszawie przede wszystkim wielki ferment myślowy, bunt przeciwko moralnej obłudzie i bezideowości konserwatywnej części społeczeństwa oraz ostry autokrytycyzm i afirmację ruchu rewolucyjnego.

I wojna światowa
Wybuch I wojny światowej zaktywizował społeczeństwo warszawskie. Już 1 sierpnia został powołany do życia Centralny Komitet Obywatelski, który w miarę zbliżania się wojsk niemieckich do stolicy przejmował coraz więcej agend magistratu. 1 sierpnia 1915 Rosjanie, po stu latach obecności, opuścili Warszawę, paląc za sobą mosty i niszcząc obiekty o znaczeniu strategicznym. 21 listopada tegoż roku Komitet Obywatelski powołał Zarząd Warszawy, który podjął historyczną decyzję nadającą Warszawie rangę miasta stołecznego. Od sierpnia 1915 do listopada 1918 Warszawa była okupowana przez wojska niemieckie. Po potajemnym opuszczeniu Warszawy przez gubernatora Hansa Beselera, nad ranem 10 listopada 1918 w Warszawie pojawił się komendant legionów polskich Józef Piłsudski. Stało się to wezwaniem do rozbrojenia Niemców.

II Rzeczpospolita
Rzeczywistość pierwszych lat niepodległego państwa (II Rzeczpospolita) była jednak bardzo trudna. Zniszczenia wojenne, hiperinflacja, zubożenie szerokich warstw ludności były gorzkim doświadczeniem. Wśród nadziei, rozczarowań, walk politycznych i protestów społecznych na ulicach Warszawy rozgrywały się wydarzenia o znaczeniu ogólnokrajowym, a nawet europejskim. W sierpniu 1920 miasto przeżyło grozę zmagań z najazdem Rosji sowieckiej. Punktem zwrotnym w wojnie była bitwa o Radzymin, po której kontrofensywa Piłsudskiego znad Wieprza zadecydowała o zwycięstwie. W dwa lata później Warszawa żegnała pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza, który zginął od kuli zamachowca.

W maju 1926 stolica spłynęła krwią ofiar bratobójczych walk między oddziałami lojalnymi wobec ówczesnego prezydenta Stanisława Wojciechowskiego a zwolennikami przejmującego władzę marszałka Józefa Piłsudskiego. Bilans dwudniowych walk, określanych jako przewrót majowy, to 379 zabitych i 920 rannych.

W 1934 r. obóz rządowy zawiesił działalność samorządu miejskiego i powołał na stanowisko prezydenta komisarycznego Stefana Starzyńskiego, który pełnił tę funkcję do 27 października 1939, to jest do momentu aresztowania go przez gestapo. Stefan Starzyński dał się szybko poznać jako świetny administrator. Udało mu się opanować chaos w finansach miejskich, a zaoszczędzone środki przeznaczyć na inwestycje miejskie. Okres międzywojenny to kontynuacja dynamicznego rozwoju stolicy, która w 1939 r. osiąga 1350 tys. mieszkańców. Realizację dalekosiężnych planów prezydenta przerwał najazd wojsk hitlerowskich na Polskę 1 września 1939.

II wojna światowa
1 września, o godzinie 6., zaczęło pierwsze bombardowanie zachodnich dzielnic przez samoloty niemieckie. 3 września gen. Walerian Czuma został mianowany komendantem obrony miasta stołecznego. Z 6 na 7 września 1939 Warszawę opuścił Naczelny Wódz, przystąpiono do ewakuacji: sprzętu i amunicji z centralnych magazynów Warszawy i okolic oraz personelu obydwu głównych szpitali wojskowych, a także Dowództwa Okręgu Korpusu. Osłabiło to bardzo i tak niewielki potencjał obronny Warszawy. Przeciwko chaosowi ewakuacyjnemu wystąpił Stefan Starzyński i nie mając formalnych uprawnień, przejął pełnię władzy cywilnej, a dla zabezpieczenia porządku publicznego powołał Straż Obywatelską. Jako cywilny komisarz obrony Warszawy powołał także dnia 6 września 1939, formację ochotniczą Robotniczą Brygadę Obrony Warszawy. 8 września Armia Warszawa została utworzona dla obrony miasta. 9 września nastąpił atak 4. niemieckiej dywizji pancernej na Warszawę. W ciągu września 1939, w wyniku ostrzału artyleryjskiego i nalotów bombowych na dzielnice mieszkalne i szpitale, zginęło lub zostało rannych ok. 67 000[2] osób (śmierć poniosło 6 tys. żołnierzy, 25 tys. cywilów, rannych zostało 16 tys. żołnierzy oraz 20 000 osób cywilnych). Zniszczonych zostało 10, 6% substancji miejskiej (głównie budynków), w tym 250 większych i średnich zakładów przemysłowych na terenie miasta.

Obrona Warszawy trwała do honorowej kapitulacji 28 września 1939.

Okupacja
W 1939 rozpoczęła się pięcioletnia okupacja miasta, które straciło swój status stolicy i weszło w skład Generalnego Gubernatorstwa. Od pierwszych dni hitlerowcy przeprowadzali aresztowania i potajemne mordy, m. in. w ogrodach sejmowych. W nocy z 26 grudnia na 27 grudnia 1939 rozstrzelano 107 osób w masakrze wawerskiej. Więźniów politycznych przetrzymywano na Pawiaku, skąd odsyłani byli w miejsca egzekucji w okolicach Warszawy i do obozów koncentracyjnych. W okresie od grudnia 1939 do lipca 1941 Niemcy rozstrzelali w Palmirach co najmniej 1 700 osób, głównie przedstawicieli inteligencji. Następne potajemne egzekucje warszawiaków przeprowadzano w tzw. warszawskim pierścieniu śmierci (m. in. Lasy Kabackie, Lasy Chojnowskie), oraz innych miejscowościach nieopodal Warszawy. W tym okresie do obozów koncentracyjnych wysłano w sumie ok. 60 000 mieszkańców miasta, w większości inteligencji warszawskiej - w 1939 znajdowało się w Warszawie 122,8 tys. inteligencji (w tym pracownicy umysłowi), a w październiku 1941 - 61,2 tys. osób spośród tej grupy społecznej.

Od jesieni 1943, w ruinach zlikwidowanego i zrównanego z ziemią getta, przeprowadzano zbiorowe morderstwa ludności polskiej, część egzekucji na cywilnych mieszkańcach miasta przeprowadzano publicznie, na ulicach Warszawy. Nazwiska ofiar ogłaszano przez megafony i podawano do publicznej wiadomości na specjalnych plakatach. Miejscem tortur więźniów i ludzi zatrzymanych w tzw. łapankach, stało się więzienie Gestapo w Alei Szucha. Wiele tysięcy warszawiaków wysłano w tym czasie na roboty przymusowe do Rzeszy.

Terror, który był metodą rządzenia w okupowanym mieście, spotkał się z oporem znacznej części warszawiaków. Jego intensywność i różnorodność form, jak masowe akcje zbrojne, mały i duży sabotaż, tajna działalność oświatowo-kulturalna, ratowanie zabytków, uczyniły Warszawę stolicą Polskiego Państwa Podziemnego. Tu koncentrowały się centralne ośrodki dyspozycji politycznej i wojskowej władz polskich: Delegatura Rządu na Kraj, Polityczny Komitet Porozumiewawczy i Komenda Główna Armii Krajowej. Działała też ekspozytura sowiecka – Krajowa Rada Narodowa. Na terenie Warszawy pojawiały się również próby niewolniczego wykorzystania siły roboczej mieszkańców. Niemcy założyli w Warszawie szereg obiektów obozowych, zebranych w 1943 pod nazwą obóz koncentracyjny KL Warschau, w którym jako podobozie Majdanka lub przez krótki czas obozie samodzielnym, prócz wykorzystania niewolniczej siły roboczej dochodziło do ludobójstwa. W obozie zginęło co najmniej kilkadziesiąt tysięcy[3] mieszkańców Warszawy.

Eksterminacja ludności Warszawy w KL Warschau była związana z planami realizacji projektu zburzenia Warszawy i zamienienia jej w prowincjonalne miasto niemieckie liczące ok. 100 000 ludzi (wybudowane dla elity nazistowskiej zarządzającej podbitymi terenami na wschodzie) - służyły temu celowi zarówno rozkaz Adolfa Hitlera aby nie odbudowywać Warszawy ze zniszczeń wojennych z 1939 roku, traktowanie miasta jedynie jako siedziby władz okupacyjnych jednego z 5 dystryktów Generalnego Gubernatorstwa, oraz opracowany przez niemieckich architektów tzw. Plan Pabsta, przewidujący wyburzenie całych dzielnic miasta i likwidację zabytków kultury polskiej (m. in. w miejscu zburzonego Zamku Królewskiego w Warszawie miała być wystawiona Hala Kongresowa NSDAP (niem. Parteivolkshalle) lub Hala Ludowa (niem. Volkshalle)).

Getto warszawskie
W październiku 1940 hitlerowcy zorganizowali w Warszawie getto oficjalnie nazywane Żydowską Dzielnicą Mieszkaniową, w którym zamknięto ok. 410 000 Żydów. Na skutek przesiedleń z innych gett wkrótce liczba ta przekroczyła 500 000 ludzi. Było to największe wyodrębnione skupisko ludności żydowskiej nie tylko na ziemiach okupowanej Polski, lecz także Europy będącej we władaniu nazistów. W wyniku ludobójczych warunków bytowania i głodu (w 1941 norma żywnościowa dla Żydów w getcie wynosiła 183 kalorie, w porównaniu do 2613 dla Niemców) do połowy 1942 zginęło w nim ponad 100 000 Żydów. W akcji likwidacyjnej rozpoczętej w lecie 1942 Niemcy wywieźli 312 000 mieszkańców getta warszawskiego do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali wymordowani.

Polskie podziemie organizowało pomoc dla warszawskich Żydów, zamkniętych w getcie warszawskim. 15 października 1941 Niemcy wydali rozporządzenie o karze śmierci dla Żydów opuszczających getto oraz dla Polaków udzielających im pomocy.

19 kwietnia 1943 wybuchło powstanie w getcie warszawskim wywołane przez żydowskie odziały ŻZW Pawła Frenkla i ŻOB-u Mordechaja Anielewicza, będące aktem desperacji wobec decyzji władz niemieckich o ostatecznej likwidacji ludności getta. Powstanie wybuchło, gdy w getcie pozostało już niewielu ludzi, jednak kilkadziesiąt tysięcy jego mieszkańców zginęło podczas pacyfikacji. 8 maja w otoczonym przez Niemców schronie przy ul. Miłej 18 zginęła śmiercią samobójczą większość z dowództwa powstania. Rozbite oddziały, pozbawione przywództwa, prowadziły na własną rękę walkę w ruinach, piwnicach i kanałach jeszcze przez parę tygodni. Pomocy walczącym Żydom udzielało polskie podziemie i warszawiacy. Po stłumieniu oporu ludność żydowska została ostatecznie wywieziona, a ta część miasta, na której istniało getto, została dosłownie zrównana z ziemią. Nie pozostawiono tam nawet ruin domów.

Powstanie warszawskie
Kulminacją działań warszawskiego podziemia było powstanie, które rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 na rozkaz Komendanta Głównego AK gen. Tadeusza Komorowskiego-Bora. Powstanie było konfrontacją militarną podziemia z siłami okupanta niemieckiego, było również rozpaczliwą, ostatnią i najpoważniejszą próbą obrony wizji II Rzeczypospolitej.

Warszawiacy spontanicznie angażowali się w walkę. Szybko uruchomiono prasę powstańczą, radio Błyskawicę, pocztę harcerską. Powstała Kobieca Służba Pomocy Żołnierzom. Mimo mizernego uzbrojenia i aprowizacji, powstańcy i cywilni mieszkańcy Warszawy odznaczyli się niebywałą wolą walki i bohaterstwem. Po podpisaniu aktu kapitulacyjnego 2 października Niemcy w akcie zemsty zrównali miasto z ziemią, a ludność, która nie mogła uciec, została masowo wywieziona do obozów.

Szacuje się, że powstanie kosztowało życie 16 tys. powstańców i ok. 150 tys. ludności cywilnej. Po klęsce powstania Niemcy systematycznie niszczyli Warszawę, w rezultacie Śródmieście zostało zniszczone niemal w 100%, około 85 % miasta została zburzona. Ludność cywilna (550 000 z Warszawy i 100 000 z okolic miasta), została skierowana do obozu dla uchodźców w Pruszkowie, z czego ok. 150 tys. ludzi wywieziono na roboty przymusowe w głąb Niemiec, a 50 000 do obozów koncentracyjnych Ravensbrück, Auschwitz, i Mauthausen (poważna część z tej grupy zginęła w obozach, nie doczekawszy końca wojny).

W czasie okupacji niemieckiej, w latach 1939-1945, w Warszawie zginęło ok. 700 000 warszawiaków, czyli więcej niż wyniosły łączne straty wojenne w ludziach USA i Wielkiej Brytanii w czasie II wojny światowej.

Warszawa powojenna
Jednostki 1 Armii WP zajęły lewobrzeżną Warszawę 17 stycznia 1945. Za nimi do zrujnowanego i opustoszałego miasta przeniosły się proradzieckie władze polskie. W połowie 1945 Warszawę zalegało 20 milionów metrów sześciennych[4] gruzu (w większości w rejonie Śródmieścia i sąsiednich dzielnic), oraz 100 000 min i niewybuchów[5].

Podjęto uchwałę o odbudowie Warszawy jako stolicy Polski. Ludność masowo powracała do Warszawy. Represje NKWD i aparatu bezpieczeństwa uniemożliwiały powrót wielu żołnierzom AK. Przedwojenna demokratycznie wybierana Rada m.st. Warszawy została zastąpiona Warszawską Radą Narodową z partyjnej nominacji. Z nominacji partii byli też prezydenci Warszawy.

Odbudowa
W 1945 utworzono Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy. 14 lutego 1945 powołane zostało Biuro Odbudowy Stolicy pod kierownictwem Romana Piotrowskiego. Do 1952 odbudowano Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, a także części ulic Miodowej, Długiej i Senatorskiej oraz placów Teatralnego i Bankowego – jednak niekonsekwentnie, częściowo i w luźny sposób nawiązując do przedwojennej zabudowy, czasami nawet w dość poważnym stopniu zmieniając ich przedwojenny charakter. Mimo tego Stare Miasto stanowi jedyny w świecie (w tej skali) przykład planowej odbudowy ze zniszczeń. Bezcennymi źródłami były zachowane liczne panoramy miasta i pejzaże (m.in. Canaletta). W latach 1947-1949 zrealizowano Trasę W-Z z tunelem przebitym pod ul. Miodową i Krakowskim Przedmieściem. Ostatnim znaczącym etapem odbudowy Warszawy jest, jak dotąd, odbudowa Zamku Królewskiego. W tym celu w 1971, dzięki inicjatywie i zabiegom Stanisława Lorentza powołano komitet odbudowy Zamku.

Dzisiejsza Warszawa jest jednak zupełnie innym miastem niż miasto przedwojenne. Tylko niektóre dzielnice zachowały swój przedwojenny charakter, a obecny kształt urbanistyczny miasta jest całkowicie odmienny od zabudowy sprzed zniszczeń. Szlaki komunikacyjne biegną w innych kierunkach, a wiele głównych przedwojennych ulic jest dziś ulicami peryferyjnymi. Zmieniło się również przeznaczenie różnych fragmentów miasta. Nawet architektura tych budynków, które odrestaurowano, lub odbudowano, jest odmienna od wcześniejszej. Fasady zabytkowych budynków są z reguły oszczędniejsze, stylizowane na inne epoki, same budynki mają często inną ilość pięter, lub są odbudowane częściowo, a kwartałom budynków brakuje zaplecza (brak oficyn, inne szlaki komunikacyjne w otoczeniu, inne doświetlenie czy zagęszczenie sąsiednich budowli).

Miasto bezpowrotnie utraciło swój dawny charakter, zaletą współczesnej Warszawy jest za to jeden z najlepszych układów komunikacyjnych wśród wielkich współczesnych miast europejskich – nie biorąc pod uwagę złego stanu dróg i szczegółowych rozwiązań samych skrzyżowań. Obecny, korzystny układ głównych ulic w śródmieściu miasta uzyskano metodą masowych wyburzeń ocalałych budynków. Ponadto w latach bezpośrednio po wojnie wyburzono wiele ocalałych lub nadających się do remontu budynków.

Historia najnowsza
W 2 połowie XX wieku Warszawa odgrywała wiodącą rolę w Polsce. Tutaj miały siedzibę władze polityczne, partyjne, a Warszawa była miejscem praktycznie wszystkich oficjalnych wydarzeń politycznych – zjazdów PZPR, pochodów pierwszomajowych czy przyjmowania zagranicznych delegacji.
Równie znaczącą rolę Warszawa odgrywała w sferze gospodarczej – tutaj miały siedzibę centrale wielkich przedsiębiorstw i zapadały tu decyzje na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Tak dominującej roli, mimo znacznego potencjału, Warszawa nie odgrywała w polskiej kulturze. Wiele znaczących wydarzeń kulturalnych odbywało się poza stolicą – w Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu czy Łodzi.

Ważniejsze wydarzenia w historii najnowszej Warszawy:

22 lipca 1946 – oddanie do użytku mostu Poniatowskiego
22 lipca 1949 – oddanie do użytku Trasy W-Z
16-21 listopada 1950 – trwają obrady II Światowego Kongresu Obrońców Pokoju
22 lipca 1952 – ukończenie budowy placu Konstytucji
22 lipca 1953 – zakończenie odbudowy Rynku Starego Miasta
14 maja 1955 – zostaje podpisany Układ Warszawski
październik 1956 – mieszkańcy Warszawy udzielają poparcia Władysławowi Gomułce
22 lipca 1959 – oddanie do użytku Trasy Mostowej
marzec 1968 – bunt młodzieży akademickiej stłumiony przez milicję i "aktyw" robotniczy
2 czerwca 1979 – w Warszawie rozpoczyna się pierwsza pielgrzymka papieża Jana Pawła II w Polsce
w 1989 r. w Warszawie odbywają się obrady Okrągłego Stołu

Samorząd Warszawy
Wraz z transformacją ustroju w kraju odrodził się warszawski samorząd. Po wielu publicznych dyskusjach 18 maja 1990 Sejm uchwalił ustawę o ustroju Warszawy. 27 maja w demokratycznych wyborach samorządowych mieszkańcy Warszawy wybrali swoich przedstawicieli do rad siedmiu gmin-dzielnic. Na prezydenta Zgromadzenie Wyborcze Warszawy wybrało urbanistę Stanisława Wyganowskiego, który pełnił już tę funkcję od 27 stycznia 1990 na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego. Warszawa po 56-letniej przerwie uzyskała szansę rozwoju zgodnego z wolą swoich mieszkańców.

Po raz kolejny Warszawa stała się tematem obrad Sejmu, który 25 marca 1994 uchwalił ustawę o ustroju miasta stołecznego wprowadzającą podział na 11 niezależnych gmin. Pomimo ciągłych zmian legislacyjnych Warszawa przeżywa gwałtowny wzrost gospodarczo-inwestycyjny. W kwietniu 1995 zostało uruchomione Metro Warszawskie. Powstają nowe obiekty biurowe, centra handlowe, osiedla mieszkaniowe. Miasto staje się najbardziej atrakcyjnym, w tej części Europy, miejscem inwestowania światowych kapitałów.

W 1999 r. po wprowadzeniu reformy administracyjnej Kraju w Warszawie powstał chaos organizacyjny i kompetencyjny. Dotychczasowy układ gmin i dzielnic warszawskich objęty został dodatkowo powiatem ziemskim, którego starosta nosił tytuł prezydenta miasta. Brak było ścisłego podziału zadań pomiędzy prezydentem miasta a burmistrzem gminy Centrum, co prowadziło do ciągłych konfliktów. Łączna liczba radnych powiatowych, gminnych i dzielnicowych w Warszawie osiągnęła wówczas niespotykany poziom ponad 700 osób.

Po uchwaleniu w 2002 r. nowej tzw. ustawy warszawskiej, Warszawa stała się jednolitą gminą miejską na prawach powiatu, która jest częścią województwa mazowieckiego składającą się z 18 jednostek pomocniczych, tj. dzielnic. Pierwszym prezydentem Warszawy według nowego ustroju został Lech Kaczyński.

źródło: wikipedia, licencja: GNU FDL, autorzy

Łódź Power! - inwestycje, zmiany, dobre newsy

Przeprojektują rondo Solidarności

Trzy pracownie architektoniczne zostały zaproszone do wymyślenia na nowo miejsca, w którym zbiega się sześć ulic. Zmodernizują zakorkowany węzeł, z którego korzystają samochody, autobusy i tramwaje. Zaproponują też parametry przyszłej zabudowy.

Inwestorzy już są zainteresowani terenami wokół ronda i jego otoczenie będzie przekształcane. - Wytyczne, które określimy w oparciu o wyniki konkursu albo zostaną wpisane do decyzji o lokalizacji drogi, która pośrednio określi również linię zabudowy, albo będą stanowiły uzasadnienie wydawanych decyzji o warunkach zabudowy - mówi Marek Lisiak, dyrektor wydziału planowania przestrzennego w łódzkim magistracie.

Trzy pracownie: APA Projekt, biuro architektoniczne NOW oraz Mirosław Wiśniewski - Urbanistyka i Architektura jeszcze do końca tygodnia mają czas na przygotowanie projektu obejmującego rondo, jego otoczenie i ulice wlotowe w części sięgającej ich najbliższych skrzyżowań. Rozstrzygnięcie poznamy 26 listopada.

Największym wyzwaniem jakie stoi przed projektantami jest przekształcenie węzła komunikacyjnego. - Wydaje się, że obecne rozwiązania nie sprawdzają się przy dzisiejszym natężeniu ruchu samochodowego. W przyszłości zostanie on dodatkowo obciążony pojazdami przemieszczającymi się z rejonów dworca Fabrycznego po przedłużeniu ul. Uniwersyteckiej na południe - mówi Marek Lisiak.

Dyrektor uważa, że przyszła zabudowa ronda powinna zostać ukształtowana na wyraźne bramy do śródmieścia Łodzi dla wjeżdżających do miasta od strony Strykowa i Brzezin.

Dziś już wiadomo, że wschodnią pierzeją ronda jest zainteresowany inwestor, który w miejscu salonu samochodowego Forda, chce postawić biurowiec. W tej części, czyli między al. Palki i ul. Pomorską, architekt miasta widzi kontynuację zasad zabudowy z części zachodniej. Chodzi o dwa budynki mieszkalne przy ul. Pomorskiej 96 i 113, których elewacje frontowe mają okrągły kształt.

- Uporządkowania wymaga również północna część otoczenia ronda, poprzez wyeliminowanie z niej chaotycznej zabudowy - dodaje Marek Lisiak.

Źródło: Gazeta Wyborcza Łódź

----------

Na kogo spadnie deszcz euro?

Aż 14 inwestycji z województwa łódzkiego zakwalifikowało się do największego w kraju unijnego programu "Infrastruktura i Środowisko". Na lata 2007-2013 Polska dostała od Unii Europejskiej aż 67,3 mld euro. Największym z programów operacyjnych jest właśnie "Infrastruktura i Środowisko". Tu od UE Polska dostanie prawie 28 mld euro (czyli 40 proc. całej unijnej pomocy).

Dla porównania na regionalny program operacyjny Łódzkie dostało ok. 1 mld euro. Inwestycje, które znajdą się na liście krajowej, nie muszą już startować w konkursach. Dofinansowanie będą mieć pewne, jeśli tylko przejdą wszystkie unijne procedury. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego po przeprowadzeniu weryfikacji projektów ogłosiło nową listę projektów kluczowych dla rozwoju kraju. Znalazło się na niej 14 projektów z Łódzkiego, a cztery kolejne czekają na liście rezerwowej. Na kogo spadnie deszcz euro? Oto lista projektów:

* Modernizacja i rozbudowa oczyszczalni ścieków w Piotrkowie (118 mln zł dofinansowania) - przebudowana będzie stacja uzdatniania wody, rozbudowana oczyszczalnia ścieków, zbudowana sieć kanalizacji sanitarnej (17,76 km), wodociągowej (5,70 km), deszczowej (2,88 km), ogólnospławnej (13,51 km).

* Budowa i modernizacja systemu sieci wodno-kanalizacyjnej w Bełchatowie (72 mln zł) - projekt przewiduje budowę 35,8 km kanalizacji sanitarnej, przebudowę 13,5 km kanalizacji sanitarnej, budowę 35,5 km kanalizacji deszczowej, budowę 7,4 km sieci wodociągowej, modernizację 5,5 km sieci wodociągowej.

* Gospodarka odpadami komunalnymi w Łodzi - faza II (363 mln zł) - miasto chce uruchomić instalację termicznego przekształcania śmieci o wydajności wystarczającej do obsługi Łodzi i sąsiednich miast (Pabianice, Zgierz, Ozorków, Aleksandrów, Łask, Konstantynów, Brzeziny, Tuszyn i Stryków). Drugie zadanie dotyczy zagospodarowania trzech nieczynnych składowisk odpadów na obrzeżach Łodzi, które będą przekształcone w tereny rekreacyjno- sportowe lub zagospodarowane na parki z chodnikami i ścieżkami rowerowymi i połączone z Parkiem Krajobrazowym Wzniesień Łódzkich.

* Budowa autostrady A-1 na odcinku Toruń - Stryków (2,2 mld zł) - budowy odcinka autostrady biegnącego przez województwa łódzkie i kujawsko-pomorskie chyba nawet nie trzeba uzasadniać. Inwestycja jest ważna dla Euro 2012 i w przyszłości połączy Gdańsk z Katowicami i dalej z granicą z Czechami.

* Budowa i przebudowa drogi ekspresowej S-8: odcinek Syców -Kępno - Wieruszów - Walichnowy (558 mln zł) * Budowa drogi ekspresowej S-8 na odcinku Walichnowy - Łódź (641 mln zł) * Budowa i przebudowa drogi ekspresowej S-8 na odcinku Piotrków - Warszawa (743 mln zł) - to był jeden z kluczowych projektów dotyczących Euro 2012, miał połączyć Wrocław z Warszawą [niestety, GDDKiA już przyznała, że do meczów Euro nie uda się wybudować całej S-8 - red.] .

* Modernizacja linii kolejowej E20 na odcinku Warszawa - Poznań (1,2 mld zł) - projekt ma bezpośredni związek z Euro 2012 i jego realizacja zapewni połączenie Poznania z Warszawą. Skorzysta na tym także Łódzkie.

* Modernizacja linii Warszawa -Łódź, etap II (597 mln zł) - kolejny etap modernizacji linii kolejowej pomiędzy Warszawą a Łodzią.

* Przygotowanie budowy linii dużych prędkości (183 mln zł) - pieniądze przeznaczone będą na prace analityczne i przygotowanie budowy nowej linii kolejowej dużych prędkości, która połączy Wrocław, Poznań, Łódź z Warszawą.

* Budowa i modernizacja wydziałów biologii, fizyki, chemii Uniwersytetu Łódzkiego (85 mln zł) - powstanie 12 obiektów - budynków z przeznaczeniem na cele dydaktyczne, naukowo-badawcze, biblioteczne, pokoje dla kadry dydaktycznej, organizacji studenckich. Zaadaptowany będzie m.in. pawilon biologii molekularnej, Terenowej Przyrodniczej Stacji w Spale, kompleksu budynków instytutu chemii i fizyki.

* Centrum Dydaktyczne Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (54 mln zł) - zagospodarowany zostanie istniejący budynek Centrum Kliniczno-Dydaktycznego UM na potrzeby centrum dydaktycznego.

* Centrum Technologii Informatycznych Politechniki Łódzkiej (33 mln zł) - projekt zakłada budowę i wyposażenie budynku przeznaczonego do prowadzenia nowoczesnego procesu dydaktycznego. Budynek zostanie zlokalizowany na terenie kampusu PŁ.

* Centrum informatyczno-ekonometryczne wydziału ekonomiczno-socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego (21 mln zł) - projekt zakłada modernizację i adaptację istniejących obiektów i utworzenie centrum informatyczno-ekonometrycznego oraz wyposażenie budynków w infrastrukturę informatyczną (m.in. z szerokopasmowym dostępem do internetu).

Na liście rezerwowej znajdują się:

* Modernizacja linii E20/C-E 20 na odcinku Łowicz - Skierniewice (628 mln zł);

* Modernizacja linii kolejowej nr 14 na odcinku Łódź - Zduńska Wola - Kalisz (704 mln zł);

* Dostosowanie Centralnej Magistrali Kolejowej do prędkości 250 km/h na odcinku Grodzisk Mazowiecki - Zawiercie (1,7 mld zł) - jego realizacja zapewni sprawne połączenie Warszawy z Katowicami oraz Krakowem. Skorzysta na tym też Łódzkie;

* Przebudowa drogi krajowej nr 12/74 do parametrów drogi ekspresowej na odcinku Piotrków -Sulejów - Opatów (1,3 mld zł).

To nie koniec: Ministerstwo Rozwoju Regionalnego chce uzupełnić listę kluczowych inwestycji. Właśnie zaczyna konsultacje społeczne w tej sprawie. Na 37 nowych projektów trzy dotyczą Łodzi.

Źródło: Gazeta Wyborcza Łódź

----------

Łódź ma nowych honorowych obywateli

Jan Machulski, aktor; Piotr Pustelnik, himalaista; Andrzej Sapkowski, pisarz fantasy i Richard Demarco, szkocki artysta - weszli do historii Łodzi jako Honorowi Obywatele Miasta.

Honorowe Obywatelstwa Miasta Łodzi przyznawane są tylko raz w kadencji. Wczoraj radni postanowili uhonorować tym tytułem cztery wybitne i zasłużone osoby. Klucze do miasta i honorowe dyplomy otrzymali Jan Machulski, aktor; Piotr Pustelnik, himalaista; Andrzej Sapkowski, pisarz fantasy i Richard Demarco, szkocki artysta.

Uroczystość w radzie miejskiej była niezwykła i wzruszająca. Laureaci ciepło i serdecznie mówili o swoich związkach z Łodzią. Richardowi Demarco towarzyszyli dwaj Szkoci z dudami szkockimi, którzy szli z nim od Hotelu Grand do Urzędu Miasta Łodzi. Grali na nich na sali obrad, gdy Demarco odbierał klucze do miasta. Do Jana Machulskiego z gratulacjami pospieszyło wielu aktorów, m.in. Cezary Pazura i Bronisław Wrocławski.

Tomasz Kacprzak, przewodniczący rady miejskiej podkreślał, że działalność czterech panów odbierających klucze do miasta jest godna najwyższego uznania, a sami honorowi obywatele są Łodzi i łodzianom bardzo potrzebni.

- Jesteśmy dumni z Was, bo współtworzycie wizerunek Łodzi. Jestem pewien, że przyjmując ten honorowy tytuł z dumą będziecie
reprezentować nasze miasto - mówił Kacprzak, zwracając się do
laureatów.

W małej sali obrad, gdzie odbywają się spotkania z inwestorami, konferencje prasowe, spotkania z okazji świąt, na jednej ze ścian wiszą portrety wszystkich honorowych obywateli. Wczoraj odsłonięto na niej zdjęcia Jana Machulskiego, Piotra Pustelnika, Andrzeja Sapkowskiego i Richarda Demarco. Ich portrety wiszą teraz obok m.in. Józefa Piłsusdkiego, Jana Pawła II, Marka Edelmana i Romana Polańskiego.

Rada miejska przyznała wczoraj także odznaki "Za Zasługi dla Miasta Łodzi". Pełna lista osób, które je otrzymały - obok.

Źródło: Gazeta Wyborcza Łódź

Z barków gigantów widać lepiej

Ta popularna maksyma średniowiecznego intelektualisty zachowała aktualność po dzień dzisiejszy; ba, może nawet zyskała dodatkowe znaczenie w zalewie produkcji piśmienniczej i wirtualnej. Koryfeusze nauki wyznaczają wzorce poprawności metodologicznej i prawdziwości sądów wypowiadanych w nauce. Jednak wśród tysięcy publikacji wyłowienie tej poszukiwanej nie jest rzeczą prostą. Beż wsparcia zestawień bibliograficznych trudno sobie wyobrazić ogarnięcie stanu badań nad danym zagadnieniem. To wyznacza rolę i rangę bibliografii przedmiotowych. Ale także bibliografie podmiotowe, zwłaszcza osobowe, mają olbrzymią rolę do spełnienia jako przewodnik po opracowaniach niezawodnych.
Ich problematyce poświęcona jest rozprawa Artura Znajomskiego Bibliografie osobowe historyków polskich (Lublin 2004), w której nie tylko zarejestrowano kilkaset bibliografii historyków polskich, ale także szeroko zaprezentowano problematykę ich zestawiania.
Niestety, nie udało się Autorowi uniknąć kilku opuszczeń, które staram się uzupełnić poniżej. Z góry podkreślam, że zgromadzony przeze mnie materiał nigdy nie był poddany weryfikacji systematycznej kwerendy, lecz powstawał okazjonalnie. Drugim – istotnym i zamierzonym – ograniczeniem jest zawężenie do dorobku mediewistów, przy czym przyjmuję bardzo szerokie (by nie powiedzieć: incydentalne) kryterium uwzględnienia bibliografii danego autora. Nie kieruję się jego zasadniczą specjalizacją badawczą, lecz pojawieniem się choćby jednostkowej publikacji na temat średniowiecza.
W książce Artura Znajomskiego historycy otrzymali znakomity materiał, teoretyczny, historyczny i dokumentacyjny. Historycy sztuki mogą go jedynie pozazdrościć. Choć w ostatnich latach ukazało się szereg opracowań na temat historii historii sztuki, to analogicznym kompleksowym zestawieniem bibliografii historyków sztuki nie dysponujemy.
Zapraszam wszystkich PT Uczestników Forum do współpracy i uzupełniania zamieszczonych poniżej zestawień, zarówno o dawniejsze bibliografie, jak i te, które będą przybywać już po umieszczeniu tego postu w sieci.

BIBLIOGRAFIA BIBLIOGRAFII OSOBOWYCH - PODMIOTOWYCH HISTORII
Bibliografia bibliografii historyków polskich. Oprac. Grzegorz Bąbiak, Michał Michalski, Piotr Węcowski. Cz. 1. "Historia. Pismo Młodych historyków.", R. 5: 1997, nr 1, s. 117 – 124; Cz. 2. Ibidem, nr 2, s. 253 – 264.

Artur Znajomski Bibliografie osobowe historyków polskich. Lublin 2004, ad rem: s. 237 – 278.

Baczkowski Krzysztof
Bibliografia prac prof. dr. hab. Krzysztofa Baczkowskiego. Oprac. dr Janusz Smołucha. [w:] Historia vero testis temporum. Księga jubileuszowa poświęcona Profesorowi Krzysztofowi Baczkowskiemu w 70. rocznicę urodzin. Pod red. Janusza Smołuchy, Anny Waśko, Tomasza Graffa, Pawła E. Nowakowskiego. Kraków 2008, s. 7 - 21.

Bylina Stanisław
Bibliografia prac Profesora Stanisława Byliny za lata 1962 - 2000. Zestawiła Beata Wojciechowska. [w:] Ludzie - Kościół - wierzenia. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa Europy Środkowej (średniowiecze - wczesna epoka nowożytna). Warszawa 2001, s. 13 - 25.

Fastnacht Adam
K. Korzon Bibliografia prac Adama Fastnachta. "Ze Skarbca Kultury", Z. 47: 1988, s. 204 - 207.

Górski Karol
Bibliografia prac Karola Górskiego. [w:] K. Górski Homines et historia. Autobiografia naukowa. Pod red. Wiesława Sieradzana. Toruń 2003, s. 185-249.
[Powtórzenie bibliografii opublikowanej w: Karol Górski - człowiek i uczony. Pod red. Z. H. Nowaka. Toruń 1999, s. 87-124 - rejestrowanej przez A. Znajomskiego (s. 247).]

Kiersnowski Ryszard
Marta Męclewska Bibliografia prac Profesora Ryszarda Kiersnowskiego za lata 1997 - 2003 i uzupełnienia z lat 1968 - 1996. "Wiadomości Numizmatyczne", R. 49: 2005, z 2 (180), s. 133 - 137.

Klinger Jerzy
Henryk Paprocki Bibliografia publikacji ks. Jerzego Klingera. "Znak", R. 28: 1976, nr 6 (264), s. 815 - 819.

Korta Wacław
Bibliografia prac prof. dr. hab. Wacława Korty. [w:] Memoriae amici et magistri. Studia historyczne poświęcone pamięci Prof. Wacława Korty (1919 - 1999). Wrocław 2001, s. 9 - 20.

Krzemieńska Barbara
Vyběrová bibliografie Barbary Krzemieńské. Sestavila Kristina Rexová. "Český Časopis Historický", R. 104: 2006, nr 4, s. 982 - 983.

Labuda Gerard
Bogdan Wachowiak Bibliografia publikacji Gerarda Labudy za lata 1996 – 2006 z uzupełnieniami. "Zapiski Historyczne", T. 71: 2006, z. 2/3, s. 9 - 24.
Bibliografia prac Profesora Gerarda Labudy za lata 1935-2006. [Scalenie i ujednolicenie Hanna Krzyżostoniak i Józef Dobosz.] [w:] Naukowe dzieło profesora Gerarda Labudy. Red. Józef Dobosz. Poznań 2006, s. 161-282. «Historia» [UAM], nr 206.

Liman Kazimierz
Ignacy Lewandowski Profesor Kazimierz Liman w siedemdziesięciolecie urodzin. [w:] Vetustatis amore et studio. Księga pamiątkowa ofiarowana Profesorowi Kazimierzowi Limanowi. Poznań 1995, s. 9 - 19. «Filologia klasyczna» [UAM], nr 19.

Modzelewski Karol
Bibliografia prac naukowych prof. Karola Modzelewskiego. Oprac. Aneta Pieniądz. [w:] Europa barbarica, Europa christiana. Studia mediaevalia Carolo Modzelewski dedicata. Warszawa 2008, s. 9 - 14.

Samsonowicz Henryk
Bibliografia prac Henryka Samsonowicza za lata 1991 – 2001. Zestawił Piotr Węcowski. [w:] Monarchia w średniowieczu. Władza nad ludźmi, władza nad terytorium. Studia ofiarowane Profesorowi Henrykowi Samsonowiczowi. Pod red. Jerzego Pysiaka, Anety Pieniądz-Skrzypczak i Marcina Rafała Pauka. Warszawa – Kraków 2002, s. 13 – 44.
[Kontynuacja: Andrzej Derelkowski, Jakub Borawski, Zbigniew Morawski. Bibliografia prac Henryka Samsonowicza za lata 1952 - 1990. [w:] Czas - przestrzeń - praca w dawnych miastach. Studia ofiarowane Henrykowi Samsonowiczowi w sześćdziesiątą rocznicę urodzin. Warszawa 1991, s. 5 – 31; zaw.: Uzupełnienia do bibliografii prac Henryka Samsonowicza za lata 1952 – 1990. (s. 41 – 44)]

Spors Józef F.
Bibliografia prac Józefa F. Sporsa. [w:] Opuscula minora in memoriam Iosepho Spors. Stolpensi 1993. «Academia Pedagogica Stolpensia», 200.

Tyszkiewicz Jan
Iwona M. Dacka, Grzegorz Rostkowski Bibliografia prac Profesora Jana Tyszkiewicza. [w:] Inter orientem et occidentem. Studia z dziejów Europy Środkowowschodniej ofiarowane Profesorowi Janowi Tyszkiewiczowi w czterdziestolecie pracy naukowej. Warszawa 2002, s. 13 - 35.

Tyszkiewicz Lech A.
Bibliografia prac Lecha A. Tyszkiewicza. [w:] Viae historicae. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Lechowi A. Tyszkiewiczowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Wrocław 2001, s. 11 - 19. «Acta Universitatis Wratislaviensis», No 2306: Historia, CLII.

Wasilewski Tadeusz
Biliografia prac Tadeusza Wasilewskiego (zestawili: Krzysztof Kossarzecki i Grzegorz Rostkowski). [w:] Świat pogranicza. Warszawa 2003, s. 13 - 32.

Wielgosz Zbigniew
Krzysztof Kaczmarek, Jarosław Nikodem Bibliografia publikacji Prof. Zbigniewa Wielgosza za lata 1954 – 1999. [w:] Docendo Discimus. Studia historyczne ofiarowane Profesorowi Zbigniewowi Wielgoszowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Pod red. Krzysztofa Kaczmarka i Jarosława Nikodema. Poznań 2000, s. 9 – 18. «Publikacje Instytutu Historii UAM», 32.

Wiśniowski Eugeniusz
Bibliografia prac profesora Eugeniusza Wiśniowskiego. Oprac. Joanna Nastalska. "Roczniki Humanistyczne", T. 48: 2000, z. 2 specjalny: Cursus mille annorum. Prace ofiarowane Profesorowi Eugeniuszowi Wiśniowskiemu, s. 9 - 23.

Witkowska Aleksandra OSU
Bibliografia prac prof. Aleksandry Witkowskiej OSU za lata 1961 - 2002. Na podstawie materiałów jubilatki zestawiła Joanna Nastalska. [w:] Peregrinatio ad veritatem. Studia ofiarowane profesor Aleksandrze Witkowskiej OSU z okazji 40-lecia pracy naukowej. Red. Urszula Borkowska OSU, Czesław Deptuła, ks. Ryszard Knapiński, Zbigniew Piłat, Eugeniusz Wiśniewski. Lublin 2004, s. 11 - 20. «Prace Wydziału Historyczno-Filologicznego [TN KUL]», t. 111.

BIBLIOGRAFIA BIBLIOGRAFII PODMIOTOWYCH HISTORII SZTUKI
Ameisenowa Zofia
S. Korajska Bibliografia prac Zofii Ameisenowej. „Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej”, R. 18: 1966, s. 10 - 17.

Białostocki Jan
Wanda Wyganowska Bibliografia prac Jana Białostockiego. [w:] Ars auro prior. Studia Ioanni Białostocki sexagenario dicata. Warszawa 1981, s. 757 - 768.

Bohdziewicz Piotr
Jerzy Kowalczyk [oprac.] Bibliografia prac Piotra Bohdziewicza. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 45: 1983, nr 3/4, s. 436 - 440.

Dobrzeniecki Tadeusz
Paulina Ratkowska Bibliografia prac doc. dra Tadeusza Dobrzenieckiego. "Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie", T. 36: 1992, s. 423 - 426.

Fischinger Andrzej
Spis publikacji dr[a] Andrzeja Fischingera. [w:] Festina lente. Prace ofiarowane Andrzejowi Fischingerowi w siedemdziesiątą rocznicę urodzin. Kraków 1998, s. 9 - 14.

Jakimowicz Teresa
Ryszard Piechowiak Bibliografia publikacji Teresy Jakimowicz. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 69: 2007, nr 3/4, s. 344 - 350.

Kalinowski Lech
Teresa Witkowska-Żychiewicz Bibliografia prac Lecha Kalinowskiego. [w:] Symbolae historiae artium. Studia z historii sztuki Lechowi Kalinowskiemu dedykowwane. Warszawa 1986, s. 13 - 19.
Helena Małkiewiczówna [oprac.] Bibliografia prac Lecha Kalinowskiego od roku 1986. [w:] Magistro et amico amici discipulique. Lechowi Kalinowskiemu w osiemdziesięciolecie urodzin. Kraków 2002, s. 13 - 20; dostępna on-line: http://www.kul.lublin.pl/oldbukul/wystawy/vita_mutatur/2004/kalinowski/lech_kalinowski.htm
Bibliografia prac Lecha Kalinowskiego. Oprac. Marcin Szyma. "Folia Historiae Artium", n. s. T. 10: 2005 [druk: 2006], s. 27 - 34.

Karłowska-Kamzowa Alicja
Ryszard Piechowiak [oprac.] Bibliografia publikacji profesor dr hab. Alicji Karłowskiej-Kamzowej (1957 - 1994). [w:] Kobieta w kulturze średniowiecznej Europy. Prace ofiarowane Profesor Alicji Karłowskiej-Kamzowej. Poznań 1995, s. 9 - 22. "Prace Komisji Historii Sztuki PTPN", t. 21.

Kutzner Marian
Spis publikacji profesora Mariana Kutznera. [w:] Argumenta, articuli, quaestiones. Studia z historii sztuki średniowiecznej. Księga jubileuszowa dedykowana Marianowi Kutznerowi. Toruń 1999, s. 11 - 18.

Lepiarczyk Józef
Marcin Fabiański Bibliografia Józefa Lepiarczyka. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 48: 1986, nr 2/4 [druk: 1989], s. 327 - 330.

Łoziński Jerzy Z.
Ryszard Mączyński Bibliografia publikacji Jerzego Z. Łozińskiego. "Rocznik Historii Sztuki", T. 17: 1988, s. 7 - 10.
Ryszard Mączyński Bibliografia prac Jerzego Z. Łozińskiego. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 59: 1997, nr 1/2, 150 -153.

Mossakowski Stanisław
Bibliografia prac Stanisława Mossakowskiego. Zestawiła Wanda Mossakowska. [w:] Artes atque humaniora. Studia Stanislao Mossakowski sexagenario dicata. Warszawa 1998, s. 449 - 455.

Mroczko Teresa
Bibliografia prac Teresy Mroczko. Zestawił Tadeusz Jurkowlaniec. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 53: 1991, nr 3/4, s. 304 - 307.

Muzea w Polsce
M. Laskowska, Beata Pawłowska-Wilde Bibliografia zawartości wydawnictw muzeów w Polsce za lata 1945 - 1972. Druki zwarte i ciągłe. Red. tomu Zofia Wiśniewska. Cz. 1 - 2. Warszawa 1974. "Biblioteka muzealnictwa i ochrony zabytków", ser. B, t. 53.
[Rec.:] Jerzy Kowalczyk "Ochrona Zabytków", R. 29: 1976, nr 1, s. 70 - 71.
M. Laskowska, Beata Pawłowska-Wilde Bibliografia zawartości wydawnictw muzeów w Polsce za lata 1945 - 1972. Druki zwarte i ciągłe. Red. tomu Zofia Wiśniewska. Cz. 1 - 2. Wyd. 2. Warszawa 1978. "Biblioteka muzealnictwa i ochrony zabytków", ser. B, t. 53.
M. Laskowska, Beata Pawłowska-Wilde Bibliografia zawartości wydawnictw muzeów w Polsce za lata 1973 - 1977. Druki zwarte i ciągłe. Warszawa 1986. "Biblioteka muzealnictwa i ochrony zabytków", ser. B, t. 79.
Grażyna Kurkowska, Beata Pawłowska-Wilde Bibliografia zawartości wydawnictw muzeów w Polsce za lata 1978 - 1982. Druki zwarte i ciągłe. Warszawa 1997. "Biblioteka muzealnictwa i ochrony zabytków", ser. B, t. 97.

Muzea artystyczne w Polsce
P. Michałowski Wydawnictwa muzeów artystycznych w Polsce 1969 - 1973. "Muzealnictwo", T. 23: 1975, s. 172 - 176.

Pasierb Janusz St.
Publikacje o sztuce ks. Janusza Pasierba. Wybrał, uzup. i zestawił Jerzy Kowalczyk. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 66: 2004, nr 3/4, s. 420-425.

Poklewski Józef
Bibliografia prac prof. Józefa Poklewskiego. [w:] Album Amicorum. Między Wilnem a Toruniem. Księga pamiątkowa dedykowana prof. Józefowi Poklewskiemu. Toruń 2008, s. 29 - 35.

Przybyszewski Bolesław
F. Płaczek Wykaz prac naukowych, artykułów i komunikatów księdza prof. dr B[olesława]. Przybyszewskiego opublikowanych w 1947 - 1980. "Nasza Przeszłość", T. 58: 1982, s. 272 - 280.
Wykaz prac naukowych ks. Prof. Bolesława Przybyszewskiego w latach 1947 - 1985. "Analecta Cracoviensia", T. 17: 1985, s. 9 - 18.
Bibliografia prac naukowych ks. prof. dr. hab. Bolesława Przybyszewskiego z zakresu historii sztuki. Oprac. ks. Andrzej Witko. "Biuletyn Historii Sztuki", R. 68: 2006, nr 2, s. 263 - 266.

Szczepkowska-Naliwajek Kinga
Bibliografia prac Kingi Szczepkowskiej-Naliwajek. [w:] [Michał Woźniak] In Memoriam. Kinga Szczepkowska-Naliwajek (1945 - 2006). "Biuletyn Historii Sztuki", R. 69: 2007, nr 1/2, s. 156 - 158.

Świechowski Zygmunt
Bibliografia prac Zygmunta Świechowskiego. [w:] Ars sine scientia nihil est. Księga ofiarowana Profesorowi Zygmuntowi Świechowskiemu. Warszawa 1997, s. 9 - 14.

Tatarkiewicz Władysław
Bibliografia prac Władysława Tatarkiewicza. Oprac. Janusz Krajewski. [w:] Władysław Tatarkiewicz Droga przez estetykę. Warszawa 1972, s. 448 - 480. "Pisma zebrane" [Władysława Tatarkiewicza], t. 2.

Zachwatowicz Jan
Bibliografia prac Jana Zachwatowicza za lata 1932 - 1965. Oprac. Anna Czapska. [w:] Architectura Perennis. Warszawa 1971, s. 5 - 7. "Studia i Materiały do Teorii i Historii Architektury i Urbanistyki", t. 9.

Żurowska Klementyna
Bibliografia prac Profesor Klementyny Żurowskiej. Zestawiła Marta Graczyńska. [w:] Lapides viventes. Zaginiony Kraków wieków średnich. Księga dedykowana Profesor Klementynie Żurowskiej. Kraków 2005, s. 15 - 18.

Żygulski Zdzisław jun.
Bibliografia prac drukowanych Zdzisława Żygulskiego jun. "Materiały Muzeum Wnętrz Zabytkowych w Pszczynie", T. 7: 1992, s. 328 - 340.